Założenie KPD

30 grudnia 1918 roku w sali uroczystości pruskiego Landtagu w Berlinie zebrał się zjazd, który do 1 stycznia 1919 roku powołał do życia Komunistyczną Partię Niemiec (KPD). Złożyły się na nią Związek Spartakusa Karla Liebknechta i Róży Luksemburg oraz Międzynarodowi Komuniści Niemiec (IKD), wywodzący się z lewicowych radykałów Bremy i Hamburga. Gmachu, w którym dwa tygodnie wcześniej obradował zjazd rad, pilnowali marynarze z Ludowej Dywizji Marynarki.

Spartakusowcy od 1917 roku działali w Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (USPD) jako odrębna grupa. Liebknecht, który w grudniu 1914 roku jako jedyny poseł głosował przeciw kredytom wojennym, i Luksemburg wyszli z więzień jesienią 1918 roku. Po rewolucji domagali się oddania całej władzy radom robotniczym i żołnierskim. Zjazd rad w połowie grudnia odrzucił jednak republikę rad i wyznaczył wybory do Zgromadzenia Narodowego na 19 stycznia. Rozczarowani wynikiem zjazdu i chwiejną, ich zdaniem, postawą USPD, spartakusowcy 22 grudnia postanowili zwołać do Berlina ogólnoniemiecką konferencję. Walki bożonarodzeniowe i wyjście USPD z rządu przyspieszyły rozłam. Już 29 grudnia większość przybyłych delegatów opowiedziała się za utworzeniem nowej partii. Według niemieckich opracowań przekonał ich zwłaszcza przybyły z Rosji wysłannik bolszewików Karol Radek.

Według niemieckich opracowań w zjeździe brało udział 127 delegatów, w tym 94 spartakusowców i 29 przedstawicieli IKD. Obradom przewodniczyli Wilhelm Pieck i Jacob Walcher. Liebknecht wygłosił referat o kryzysie USPD, Radek przemówienie powitalne, a Paul Levi referat o Zgromadzeniu Narodowym. Partia przyjęła nazwę Komunistyczna Partia Niemiec (Związek Spartakusa). Luksemburg wolała nazwę „partia socjalistyczna”, by podkreślić niezależność niemieckich komunistów od bolszewików i ułatwić współpracę z innymi socjalistami. Nie udało się przyciągnąć berlińskich rewolucyjnych mężów zaufania, którzy mieli oparcie w wielkich zakładach. Rozmowy rozbiły się między innymi o nazwę partii.

Najostrzejszy spór dotyczył wyborów. Luksemburg, Levi, Leon Jogiches i z wahaniem Liebknecht chcieli, by partia wystawiła kandydatów i wykorzystała kampanię do agitacji. Większość delegatów, zwłaszcza radykałowie z IKD i Otto Rühle, uważała to za zdradę rewolucji. Wniosek o bojkot wyborów przeszedł 62 głosami przeciw 23. 31 grudnia Luksemburg wygłosiła wielkie przemówienie programowe. Przekonywała, że socjalizmu nie da się wprowadzić dekretami, a rewolucja będzie długim procesem walki samych mas. Zjazd przyjął jako program jej tekst „Czego chce Związek Spartakusa?”, opublikowany 14 grudnia w „Die Rote Fahne”. Zapewniał on, że spartakusowcy nigdy nie przejmą władzy inaczej niż z jasnej woli wielkiej większości robotników.

Nowa partia od początku była bardziej radykalna niż jej przywódcy. Kilka dni później, 5 stycznia 1919 roku, Berlin ogarnęło powstanie przeciw rządowi Eberta, do którego przyłączyło się kierownictwo KPD. Po jego stłumieniu, 15 stycznia, oficerowie i żołnierze gwardyjskiej dywizji strzelców konnych zamordowali Liebknechta i Luksemburg.