Brytyjczycy zajmują Hit

9 marca 1918 roku brytyjsko-indyjska 15 Dywizja generała Harry’ego Brookinga zajęła bez walki miasto Hit nad Eufratem, około 50 kilometrów w górę rzeki od Ramadi. Poprzedniego dnia brytyjskie patrole stwierdziły, że Turcy opuścili zarówno miasto, jak i swoją główną pozycję za nim. Nazajutrz, 10 marca, Brytyjczycy weszli do Sahilii, położonej według Candlera około 25 kilometrów dalej. Turecka 50 Dywizja cofnęła się do Chan al-Baghdadi, około 35 kilometrów powyżej Hitu, a brytyjskie samoloty przez cały dzień obrzucały bombami i ostrzeliwały jej kolumny. Datę 9 marca podają zgodnie brytyjska chronologia wojny, historia oficjalna kampanii i korespondent wojenny Edmund Candler.

Po Ramadi

Od zdobycia Ramadi we wrześniu 1917 roku front nad Eufratem stał w miejscu. Turcy ściągnęli tu jednak posiłki. Na początku lutego 1918 roku Brytyjczycy oceniali, że w okolicy Hitu i Sahilii stoi część tureckiej 50 Dywizji, 157 i 169 Pułk Piechoty, razem od 4 do 5 tysięcy żołnierzy. Główna pozycja turecka leżała około trzech kilometrów za miastem, za zagłębieniem terenu, które Brytyjczycy nazywali Szerokim Wadi, a mniej więcej dwie trzecie sił stało w Sahilii.

Hit miał znaczenie strategiczne. Pustynne szlaki łączyły go z Tikritem nad Tygrysem, z Karbalą i z krajem na zachodzie, a w okolicy biły źródła asfaltu naturalnego, bezcennego do uszczelniania łodzi i budowy dróg. Na początku lutego dowódca w Mezopotamii, generał William Marshall, polecił Brookingowi zdobyć Hit razem z garnizonem, gdy tylko pozwolą na to przygotowania i pogoda. Sam uważał, że wyparcie Turków z miasta będzie łatwe, ale po doświadczeniu z Ramadi ich okrążenie będzie bardzo trudne.

18 lutego silny oddział rozpoznawczy generała Lucasa wyszedł z Ramadi i zajął pozycję około 15 kilometrów od Hitu. Tego samego dnia ukończono przedłużenie kolei z Al-Falludży do Dhibban, co ułatwiło dowóz zaopatrzenia. Przez następne trzy tygodnie obie strony obserwowały się nawzajem patrolami. Na początku marca Marshall zapowiedział Londynowi atak na Hit za około trzy tygodnie i jego czasowe zajęcie dla opanowania pól asfaltowych.

Turcy odchodzą

Turcy nie czekali. 8 marca nadeszły meldunki, że opuszczają pozycję za Szerokim Wadi i się cofają, i oddziały Brookinga natychmiast ruszyły naprzód. W mieście wzięły do niewoli tylko kilku jeńców, zdobyły dwa działa górskie, ponad sto łodzi rzecznych i inne zapasy. Brooking uważał później, że to nadmierna aktywność brytyjskiego rozpoznania skłoniła Turków do odwrotu. Kwatera 15 Dywizji stanęła w Hicie, a jej trzy grupy brygadowe w Sahilii, w mieście i kilkanaście kilometrów poniżej niego.

Candler, który odwiedził Hit już w 1898 roku, opisywał go jako miasto zbudowane z szarego wapienia, z daleka przypominające włoskie miasteczko. Tu Eufrat wypływał z kamienistej doliny na aluwialną równinę Mezopotamii, a nad rzeką stały wielkie koła wodne, norie, czerpiące wodę dla ogrodów. Z bliska urok znikał: ulice zamieniły się w ścieki, a z pobliskich źródeł asfaltu, które Arabowie nazywali „ustami piekła”, dolatywał zapach siarkowodoru. Mieszkańcy nie mogli Turkom wybaczyć, że wycięli większość drzew w ich ogrodach morwowych i owocowych na umocnienia okopów, których potem nawet nie bronili.

Co dalej

Według brytyjskiego wywiadu turecki dowódca 50 Dywizji stracił stanowisko za zbyt pośpieszne oddanie Hitu. Szef Imperialnego Sztabu Generalnego w Londynie zaakceptował zajęcie miasta, bo obecność Brytyjczyków w Hicie groziła dalszym marszem i trzymała Turków w niepewności, ale nie chciał, by wojska szły dalej w górę Eufratu. 11 i 12 marca Marshall i Brooking naradzali się już w Bagdadzie nad uderzeniem, które miało odepchnąć Turków jak najdalej od miasta. Pod koniec marca 15 Dywizja miała znów spróbować tego, co nie udało się pod Hitem: zamknąć Turkom drogę odwrotu.