Włosi zajmują Triest

3 listopada 1918 roku po południu do nabrzeża San Carlo w Trieście przybił włoski niszczyciel „Audace”. Zszedł z niego generał Carlo Petitti di Roreto, dowódca XXIII Korpusu, mianowany dzień wcześniej gubernatorem Triestu, i oświadczył: „W imieniu Jego Królewskiej Mości króla Włoch obejmuję w posiadanie miasto Triest”. Na nabrzeżu witały go tłumy. Dla Włochów był to cel, o który od 1915 roku toczyli jedenaście bitw nad Isonzo, a wojska wkroczyły do miasta bez jednego wystrzału, w dniu podpisania rozejmu w Villa Giusti.

Triest, główny port monarchii habsburskiej, przestał słuchać Wiednia kilka dni wcześniej. 30 października po manifestacjach ulicznych powstał Komitet Ocalenia Publicznego, złożony z dwunastu włoskich liberałów-narodowców i dwunastu socjalistów, do którego dołączyło później czterech przedstawicieli Słowian. Austriacki namiestnik baron Alfred von Fries-Skene po porozumieniu z Wiedniem przekazał komitetowi urzędy i wyjechał do Grazu. Miastu brakowało żywności, a przez okolice przeciągały wracające z frontu oddziały armii austro-węgierskiej, więc 31 października komitet wysłał depeszę radiową do floty sprzymierzonych w Wenecji z prośbą o pomoc. Jeszcze tego wieczoru trzej jego przedstawiciele wypłynęli torpedowcem na spotkanie Włochów.

Z Wenecji wyruszył zespół okrętów, do którego po drodze dołączyły jednostki z Cortellazzo: według włoskich opracowań sześć niszczycieli, dwie kanonierki, dwa torpedowce, dwa trałowce i trzy statki laguny. Wiozły około 2600 żołnierzy, przede wszystkim z brygady bersalierów z 7 i 11 Pułkiem, a także karabinierów i marynarzy. „Audace”, zbudowany w Japonii i kupiony przez Włochów w 1916 roku jeszcze na pochylni, był pierwszym włoskim okrętem w porcie. Źródła podają godzinę jego przybycia różnie, od 16.10 do 16.30. Wieczorem bersalierzy przemaszerowali przez miasto na główny plac nad morzem. Petitti rozwiązał komitet i objął władzę wojskowego gubernatora.

Zajęcie Triestu było zgodne z warunkami rozejmu, który oddawał Włochom ziemie aż po Alpy Julijskie i Istrię, choć walki miały ustać dopiero następnego dnia. Ale miasto nie było jednolite. Według spisu z 1910 roku około połowy mieszkańców mówiło po włosku, a mniej więcej jedna czwarta po słoweńsku. Tutejsi Słoweńcy liczyli na przyłączenie do nowego Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, które ogłosiło niepodległość pod koniec października. Pod koniec listopada Petitti rozwiązał miejscowy oddział jego Rady Narodowej.

Nabrzeże San Carlo nazwano później Molo Audace, a sąsiednie bulwary Riva 3 Novembre. Formalnie Triest przyłączono do Włoch dopiero traktatem w Rapallo z listopada 1920 roku.