Zdobycie góry Banyo

O świcie 6 listopada 1915 roku nigeryjscy żołnierze generała Fredericka Cunliffe’a wdarli się na szczyt góry Banyo w Kamerunie Niemieckim. Nad niemieckimi szańcami powiewała biała flaga, ale większość obrońców już ich nie zajmowała. Tak skończył się trzydniowy szturm na górę, którą Niemcy uważali za praktycznie niezdobytą.

Przez cały 5 listopada cztery kompanie Pułku Nigeryjskiego posuwały się w górę powoli, ale stale, obchodząc jeden kamienny murek po drugim. Według relacji H. C. O’Neilla z 1918 roku obrońcy spychali na nich kamienie, a trzem brytyjskim działom zaczynało brakować amunicji, zanim nadszedł nowy zapas. O zmierzchu wszystkie kompanie leżały już około 90 metrów poniżej szczytu. O 17.00 niemiecki dowódca uznał, że pozycji nie da się utrzymać, i rozkazał załodze przebijać się przez pierścień oblegających małymi grupami, z tragarzami niosącymi bagaż i amunicję. Wszyscy mieli się potem zebrać w Ngambe, daleko na południu. Około 19.00 nad górą rozpętała się gwałtowna burza z piorunami i pod jej osłoną Niemcy i ich afrykańscy żołnierze ostrożnie zeszli zboczami, mijając nacierające kompanie.

Daleko jednak nie zaszli. Na równinie drogi zamykały brytyjskie posterunki i piechota konna, a z góry ruszył pościg. Według brytyjskiej historii oficjalnej z około 23 Niemców i 200 afrykańskich żołnierzy załogi 13 Niemców i 103 Afrykanów zginęło, zostało rannych lub dostało się do niewoli. Wśród zabitych był dowódca, kapitan Adolf Schipper. Na szczycie Brytyjczycy znaleźli murowane domy z oszklonymi oknami i meblami, cementowe zbiorniki na wodę, około 40 ton zboża i stado bydła, według Edmunda Dane’a 226 sztuk, a także mnóstwo amunicji i sprzętu. Załoga była przygotowana na wielomiesięczne oblężenie, takie jak to, które od ponad roku wytrzymywali Niemcy na górze nad Morą.

Straty brytyjskie w trzydniowym szturmie wyniosły sześćdziesiąt ludzi. Poza kapitanem Bowyer-Smijthem, poległym pierwszego dnia, zginęli kapitan L. N. A. Mackinnon i sierżant W. King. Brytyjska historia oficjalna pisała, że zdobycie góry było wyczynem, z którego Cunliffe, jego oficerowie i żołnierze mogą być dumni. Tego samego dnia kolumna podpułkownika Cottona, która w październiku wyruszyła z Bare przy kolei północnej, bez strat zajęła Dschang, a 3 listopada Francuzi pułkownika Brisseta wyparli Niemców z Tibati. Niemiecki opór w górzystym pasie od Bamendy po Tibati się załamał.

Cunliffe nie miał jednak jeszcze wiadomości od pozostałych kolumn. O zajęciu Bamendy i Tibati dowiedział się dopiero 9 listopada. Postanowił wtedy ruszyć dalej na linię Ditam–Ngambe–Yoko, by włączyć się w zbieżne natarcie aliantów na Jaunde, siedzibę niemieckich władz kolonii. Do Jaunde wojska brytyjskie weszły 1 stycznia 1916 roku.