Zatopienie brytyjskich okrętów podwodnych w Helsinkach

W pierwszych dniach kwietnia 1918 roku brytyjscy marynarze wyprowadzili z portu w Helsinkach swoje okręty podwodne i zatopili je na głębokiej wodzie przed miastem, w pobliżu latarni morskiej Harmaja (Gråhara). Poszło na dno siedem okrętów: E1, E8, E9, E19, C26, C27 i C35, a razem z nimi statki zaopatrzeniowe flotylli, w tym Cicero. Tak zakończyła się działalność brytyjskiej flotylli okrętów podwodnych na Bałtyku. Brytyjska chronologia wojny umieszcza zatopienie w nocy z 3 na 4 kwietnia. Według dat podawanych dla poszczególnych okrętów akcja trwała jednak kilka dni: E1, E9 i E19 zatopiono 3 kwietnia, E8 i C26 4 kwietnia, a C27 i C35 dzień później. Część opracowań podaje dla E19 datę 8 kwietnia.

Flotylla bez wojny

Pierwsze brytyjskie okręty podwodne przedarły się na Bałtyk w październiku 1914 roku. Kolejne przypłynęły przez Sund w 1915 roku, a cztery mniejsze okręty typu C przewieziono na barkach przez Archangielsk i rosyjskie rzeki. Flotylla, podporządkowana rosyjskiej Flocie Bałtyckiej i oparta głównie o Tallinn (Rewel), polowała na niemieckie okręty i parowce wożące rudę żelaza ze Szwecji. Najsłynniejszym z jej dowódców był Francis Cromie, który na E19 zatopił krążownik Undine. Flotylla straciła po drodze kilka okrętów: E13 osiadł w 1915 roku na mieliźnie w Sundzie i został zniszczony przez Niemców, E18 zaginął w 1916 roku, a C32 przepadł jesienią 1917 roku podczas niemieckiej operacji w Zatoce Ryskiej.

Po rewolucji październikowej i rozejmie na froncie wschodnim Brytyjczycy praktycznie przestali walczyć. Cromie, awansowany na komandora, został w październiku 1917 roku attaché morskim ambasady brytyjskiej w Piotrogrodzie, ale nadal odpowiadał za losy flotylli. Zimą 1917/1918 okręty przeniesiono do Helsinek, gdzie stała też część rosyjskiej floty. W lutym 1918 roku Niemcy zajęli Tallinn, a 3 marca Rosja podpisała traktat brzeski. Zobowiązał on ją między innymi do wycofania floty z portów Finlandii. Brytyjskie okręty nie podlegały rosyjsko-niemieckim umowom, ale nie mogły już nigdzie odpłynąć: Zatokę Fińską skuwał lód, a drogę do Morza Północnego zamykały niemieckie okręty i pola minowe.

Ostatni rejs

O losie flotylli przesądziło lądowanie Dywizji Bałtyckiej w Hanko 3 kwietnia. Z Hanko Niemcy mieli maszerować prosto na Helsinki, a czerwoni, którzy rządzili wtedy w mieście, nie byli w stanie ich zatrzymać. Okrętów nie dało się więc ani obronić, ani ewakuować. Według rosyjskich opracowań wyprowadził je z portu lodołamacz, a akcją kierował sam Cromie. Załogi zatopiły okręty w odległości około półtorej mili morskiej od latarni Harmaja. Tego samego dnia rosyjscy marynarze podpalili i zatopili cztery rosyjskie okręty podwodne stojące w porcie w Hanko. Brytyjska historia oficjalna wojny na morzu Henry’ego Newbolta wymienia siedem okrętów podwodnych „wysadzonych w Helsingforsie” wśród strat Royal Navy w 1918 roku.

Załogi przewieziono do Piotrogrodu, a stamtąd koleją do Murmańska, gdzie część marynarzy wzięła później udział w alianckiej interwencji na północy Rosji. Cromie został w Piotrogrodzie jako attaché. Zginął 31 sierpnia 1918 roku, broniąc ambasady przed oddziałem Czeki. Niemcy weszli do Helsinek niespełna dwa tygodnie po zatopieniu flotylli. Wraki leżały na dnie przez dziesięciolecia. Według fińskich źródeł w 1953 roku podniesiono je z dna i pocięto na złom.