Niemcy zajmują Jekaterynosław

Na początku kwietnia 1918 roku bolszewicy stracili Jekaterynosław, dzisiejszy Dniepr, stolicę guberni i jeden z największych ośrodków przemysłowych południa dawnego imperium rosyjskiego. Brytyjska chronologia wojny i radzieckie opracowania podają, że miasto zostało zajęte po walkach 3 kwietnia. Według innych źródeł oddziały radzieckie opuściły je już 2 kwietnia, a wojska niemieckie, którym towarzyszyły według części relacji oddziały ukraińskie, wkroczyły do miasta 4 lub 5 kwietnia. Ukraińskie zestawienia zmian władzy w mieście przyjmują datę 4 kwietnia.

Miasto w rękach czerwonych

Jekaterynosław, położony nad Dnieprem u ujścia Samary, był w 1918 roku dużym miastem hutniczym i węzłem kolejowym, przez który biegły linie z Donbasu i Krzywego Rogu do portów czarnomorskich. Jesienią 1917 roku miejscowe władze uznały zwierzchnictwo Centralnej Rady, ale pod koniec grudnia po kilkudniowych walkach miasto opanowali bolszewicy. W lutym 1918 roku włączyli je do Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Radzieckiej, która obejmowała gubernie charkowską i jekaterynosławską oraz zagłębie węglowe nad Dońcem.

Po upadku Kijowa Jekaterynosław stał się na krótko jednym z ośrodków radzieckiej władzy na Ukrainie. W połowie marca obradował w nim II Wszechukraiński Zjazd Rad, który ogłosił zjednoczenie radzieckich republik na ziemiach ukraińskich i wezwał do wspólnej obrony przed najeźdźcą. Radziecki rząd Ukrainy już wkrótce przeniósł się jednak dalej na wschód, do Taganrogu nad Morzem Azowskim.

Upadek miasta

Z zachodu i od strony Połtawy, którą wojska niemieckie i ukraińskie zajęły 29 marca, nadciągały coraz silniejsze oddziały. Bolszewicy zebrali do obrony Jekaterynosława kilka niewielkich formacji, nazywanych szumnie armiami rewolucyjnymi, ale nie mogły one powstrzymać regularnego wojska, które posuwało się wzdłuż torów. Po krótkich walkach czerwoni opuścili miasto i cofnęli się na wschód, w stronę Pawłohradu i Synelnykowego, które Niemcy zajęli kilka dni później.

Wejście nowych gospodarzy zaczęło się od represji. Według historyków miasta zaraz po zajęciu miasta rozstrzelano publicznie około pięciuset schwytanych czerwonogwardzistów. Do miasta wróciła władza Ukraińskiej Republiki Ludowej, a w ukraińskich dokumentach zaczęto je nazywać Siczesławem. Gubernia jekaterynosławska znalazła się w strefie, którą Niemcy i Austro-Węgry pod koniec marca przyznały wojskom austro-węgierskim, ale w samym mieście stacjonowały w następnych miesiącach oddziały obu mocarstw.

Droga do Donbasu

Utrata Jekaterynosława przesądziła o losie lewobrzeżnej Ukrainy. Kilka dni później państwa centralne weszły do Charkowa, a w drugiej połowie kwietnia niemieckie dywizje i oddziały ukraińskie ruszyły na zagłębie donieckie, z którego Niemcy chcieli wywozić węgiel, a z okolicznych guberni zboże. Do końca kwietnia cała gubernia jekaterynosławska była w ich rękach. Równocześnie narastał spór o to, kto naprawdę rządzi Ukrainą. Ukraińska administracja wracała do miast w ślad za obcym wojskiem, a niemieckie dowództwo coraz mniej liczyło się z rządem w Kijowie.