Rozejm w Korieniewie

4 maja 1918 roku na stacji kolejowej Korieniewo w guberni kurskiej przedstawiciele Rosji radzieckiej i niemiecko-ukraińskiego dowództwa podpisali porozumienie o wstrzymaniu walk. Ze strony niemieckiej układ zawarło trzech oficerów z majorem na czele, ze strony radzieckiej szef sztabu wojsk okręgu kurskiego, sekretarz radzieckiej delegacji pokojowej i komisarz okręgu kurskiego. Porozumienie dotyczyło odcinka frontu między Rylskiem a Sudżą, ale było pierwszym krokiem do zakończenia działań wojennych na całej długości granicy między Rosją a Ukrainą. Zgodnie z jego tekstem miało prowadzić do rozejmu i rokowań pokojowych.

Do rozmów zmusiła Rosję sytuacja na froncie. Traktat brzeski zobowiązał ją do niezwłocznego zawarcia pokoju z Ukrainą i uznania traktatu, który Ukraina zawarła z państwami centralnymi, ale walki trwały dalej. Wojska niemieckie, wypierając czerwone oddziały z Ukrainy, zajęły w kwietniu Charków i posuwały się dalej na wschód i północ, przekraczając granice, które traktaty przyznawały Ukrainie. 13 kwietnia oddziały niemieckie i ukraińskie zajęły samo Korieniewo, leżące już w guberni kurskiej. Radziecka delegacja pokojowa, której przewodniczył Józef Stalin, czekała w Kursku na rokowania z Ukrainą. Tam też zaczęły się rozmowy o przerwaniu ognia, które zakończyły się w Korieniewie.

Strefa neutralna

Porozumienie wytyczało strefę neutralną szerokości 10 kilometrów. Jej granica po stronie niemieckiej biegła od Sudży przez Korieniewo i wzdłuż linii kolejowej do Rylska, po stronie radzieckiej przez wsie położone dalej na wschód i przez linię kolejową z Korieniewa do Lgowa. Obie strony zobowiązały się nie wysyłać do strefy patroli wartowniczych ani zwiadowczych, nie przelatywać nad nią samolotami i nie prowadzić w niej rekwizycji żywności. Od chwili podpisania nie miało być większych działań bojowych. Ponieważ trudno było szybko zawiadomić o układzie wszystkie oddziały rosyjskie, wchodził on w pełni w życie dopiero 5 maja o czwartej po południu.

5 maja Włodzimierz Lenin i Stalin rozesłali na front telegram, który ogłaszał rozejm i nakazywał go przestrzegać. W związku z rozejmem ze stanowiska naczelnego dowódcy wojsk radzieckich na Ukrainie ustąpił Władimir Antonow-Owsiejenko. Niemiecki marsz na wschód, rozpoczęty w lutym, zatrzymał się na tym odcinku na linii rozejmu. Dalej na południe, nad Donem, Niemcy posuwali się jeszcze przez kilka dni.

Co dalej

Rozmowy przeniesiono do Konotopu, gdzie 6 maja zawarto drugi układ na tych samych warunkach, rozciągający rozejm na dalszy odcinek frontu, od Rylska do Biełgorodu. Strefa neutralna wzdłuż linii demarkacyjnej, miejscami szersza, przetrwała do jesieni. Partnerem Rosji w rokowaniach nie była już Ukraińska Republika Ludowa, lecz hetmańskie Państwo Ukraińskie, powstałe po przewrocie Skoropadskiego. Rozmowy pokojowe ruszyły w Kijowie 23 maja. Radziecką delegację prowadził Christian Rakowski, ukraińską senator Serhij Szełuchin. 12 czerwca podpisano wstępne porozumienie o przerwaniu walk na całym froncie, ale do traktatu pokojowego i ustalenia granicy nigdy nie doszło. Bolszewicy przeciągali rokowania, czekając na klęskę Niemiec, a w październiku je przerwali.