Samsam os-Saltane premierem Persji

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 3 maja 1918 roku, że na czele rządu Persji, w miejsce Mostowfiego ol-Mamalek, stanął Nadżafkoli Chan Samsam os-Saltane, jeden z przywódców Bachtiarów. Zestawienia perskich rządów podają nieco inne daty. Perska lista premierów, oparta na opracowaniu Zahry Szodżai o elitach politycznych Iranu, kończy rząd Mostowfiego 5 ordibeheszta 1297 roku według kalendarza irańskiego, czyli 25 kwietnia, a początek gabinetu Samsama wyznacza na 18 ordibeheszta, czyli 8 maja 1918 roku. Anglojęzyczne zestawienia podają 1 maja. Kraj był więc przez kilka dni, a może dwa tygodnie, bez rządu, co w Persji tych lat nie było niczym wyjątkowym.

Wódz Bachtiarów

Nowy premier był już starym człowiekiem. Urodził się w połowie XIX wieku (źródła podają 1846 rok albo kilka lat później) jako syn wielkiego wodza Bachtiarów, Hosejnkolego Chana, a po śmierci starszego brata sam został ilchanem, czyli najwyższym wodzem tej potężnej konfederacji koczowniczych plemion z gór Zagros. W czasie walk o konstytucję stanął razem z młodszym bratem, Alim Kolim Chanem Sardarem Asadem, przeciw szachowi Mohammadowi Alemu. Na początku 1909 roku jego jeźdźcy zajęli Isfahan, a kilka miesięcy później Bachtiarowie pomogli konstytucjonalistom wkroczyć do Teheranu i obalić szacha. Od lipca 1911 do stycznia 1913 roku Samsam był już premierem. Wtedy właśnie Rosja zażądała w ultimatum odprawienia amerykańskiego doradcy finansowego Morgana Shustera. Rząd był gotów ustąpić, ale parlament, Madżlis, jednogłośnie ultimatum odrzucił, a Rosjanie ruszyli w głąb kraju. Ostatecznie żądania przyjęto, a Madżlis rozwiązano.

Rząd nieprzychylny Ententcie

Tym razem Samsam obejmował władzę w chwili, gdy na zachodzie Niemcy odnosili wielkie sukcesy, a w Persji rosła niechęć do obcych wojsk. Rosjanie po rewolucji opuścili kraj, a w ich miejsce wchodzili Brytyjczycy: od Bagdadu przez Kermanszah i Hamadan szła na Kaukaz misja generała Dunsterville’a, wspierana przez rosyjski oddział kozacki pułkownika Łazara Biczerachowa, a na południu działały dowodzone przez Brytyjczyków South Persia Rifles, których kolejne rządy w Teheranie nie chciały uznać. Według anglojęzycznych opracowań Samsama popierali perscy demokraci. Generał Percy Sykes, który dowodził wtedy South Persia Rifles w Szirazie, określił go jako polityka „wyraźnie nieprzychylnego Ententcie”. Jego rząd próbował zmusić Biczerachowa do opuszczenia Persji, a ten odpowiadał, że wyjedzie, gdy tylko pozwolą mu na to dżangalijczycy Mirzy Kuczika Chana, zagradzający mu drogę nad Morze Kaspijskie.

Najgroźniejsze było to, co działo się w Farsie. Wódz Kaszkajów, Sowlat od-Dole, szykował się do wystąpienia przeciw Brytyjczykom. Sykes pisał później, że czytał listy i depesze, z których wynikało, że Sowlat uważał się za wykonawcę woli rządu, a telegramy premiera do niego „wyraźnie miały go zachęcić”. 23 maja Sowlat wypowiedział Brytyjczykom wojnę, powołując się w proklamacji na rozkazy rządu perskiego i nazywając South Persia Rifles armią przez ten rząd nieuznaną.

Dymisja i powrót

31 maja brytyjska chronologia notuje dymisję Samsama, a pod 20 czerwca jego ponowne powołanie. Perskie zestawienia nie odnotowują tej przerwy i traktują jego rządy od 8 maja do początku sierpnia jako jeden gabinet, więc chodziło zapewne o kryzys i przetasowanie w rządzie, a nie o zmianę premiera. Źródła nie wyjaśniają bliżej jego przyczyn. Samsam utrzymał się u władzy do sierpnia. Latem jego rząd ogłosił unieważnienie traktatów i koncesji wymuszonych na Persji przez carską Rosję, a potem uchwalił zniesienie przywilejów prawnych cudzoziemców. Brytyjska historia oficjalna kampanii w Mezopotamii odnotowuje, że sukcesy Brytyjczyków w Persji i słabnięcie Niemców na froncie zachodnim skłoniły szacha Ahmada do odprawienia „antybrytyjskiego rządu”. Według perskich relacji szach wezwał Samsama do pałacu Golestan i kazał mu ustąpić, a 7 sierpnia premierem został przychylny Brytyjczykom Wosug od-Dole.