TheGreatWar.pl
← Oś czasu

Biali zajmują Wyborg

Kategoria:
Działania zbrojne
Data:
29 kwietnia 1918
Autor:
Łukasz Skowroń
Tagi:
Finlandia, Rosja, zbrodnie wojenne

Rano 29 kwietnia 1918 roku oddziały białej Armii Wschodniej generała majora Ernsta Löfströma opanowały Wyborg, czwarte co do wielkości miasto Finlandii i od 9 kwietnia siedzibę uciekającego z Helsinek rewolucyjnego rządu. Tego samego ranka między wsią Naulasaari a stacją Tienhaara, na zachód od miasta, poddała się kolumna czerwonych, którzy w nocy próbowali przebić się w stronę Haminy. Brytyjska chronologia wojny podaje 30 kwietnia i przypisuje zwycięstwo „wojskom niemieckim i fińskiej białej gwardii”, ale miasto zdobyła biała armia fińska. Niemiecka Dywizja Bałtycka walczyła wtedy daleko na zachodzie, pod Lahti i Hämeenlinną. Pod Wyborgiem dowodzili natomiast dwaj niemieccy oficerowie w służbie białych: pułkownik Eduard Ausfeld, którego grupa przecięła kolej do Piotrogrodu, i pułkownik Ulrich von Coler, którego oddziały pierwsze stanęły pod miastem.

Po zdobyciu Tampere generał Carl Gustaf Mannerheim mógł skierować główne siły na Przesmyk Karelski. Ofensywa zaczęła się 19 kwietnia. 23 kwietnia grupa Ausfelda przecięła linię kolejową pod Raivolą, a następnie zajęła Terijoki i Kuokkalę nad Zatoką Fińską. Czerwoni zostali odcięci od Rosji. Biali mieli około 18 tysięcy ludzi i ponad 80 dział. W mieście tłoczyło się ponad 12 tysięcy czerwonych z rodzinami, w większości uchodźców z zachodniej Finlandii, a do walki zdolnych było, według różnych szacunków, od 5 do ponad 7 tysięcy. 25 kwietnia przewodniczący rewolucyjnego rządu Kullervo Manner i większość jego członków odpłynęli do Piotrogrodu. Z przywódców został tylko Edvard Gylling. Pierwsze szturmy, 25 i 26 kwietnia, czerwoni odparli, bo biali posłali do walki niedoświadczonych poborowych. Decydujący atak, poprzedzony wielogodzinnym ostrzałem, ruszył 27 kwietnia. W nocy z 27 na 28 kwietnia pijani czerwonogwardziści wtargnęli do więzienia gubernialnego i zastrzelili ponad trzydziestu przetrzymywanych tam białych, wśród nich dwóch posłów do parlamentu.

Po zdobyciu miasta biali zaczęli masowe egzekucje. Rozstrzeliwali pojmanych czerwonogwardzistów, często na miejscu, a gniew podsycało odkrycie ciał zabitych w więzieniu. Szczególnie ponura była czystka wymierzona w Rosjan i ludzi za Rosjan uznanych. Według fińskich badań przy wałach twierdzy i w innych miejscach zastrzelono co najmniej 327 osób uznanych za Rosjan, prawdopodobnie łącznie od 360 do 420. Wielu z nich było rosyjskimi oficerami i urzędnikami sympatyzującymi z białymi, a wśród zabitych byli też Polacy, Estończycy, Tatarzy i Żydzi oraz dzieci w wieku szkolnym. Łączna liczba ofiar egzekucji w Wyborgu jest sporna: fińskie opracowania podają od około 450 do 1200. Do niewoli trafiło od 4 do 6 tysięcy czerwonych pod Naulasaari i tysiące w samym mieście. W obozie jenieckim w Wyborgu, w którym przebywało w szczytowym momencie ponad 11 tysięcy więźniów, do jesieni zmarło z głodu, chorób i w egzekucjach ponad 800 ludzi.

Upadek Wyborga przesądził o końcu wojny domowej. 2 maja pod Lahti, gdzie drogę na wschód zamknęli im Niemcy, poddało się, według niemieckich szacunków, około 30 tysięcy czerwonych żołnierzy i uchodźców, a 5 maja broń złożyły ostatnie oddziały nad rzeką Kymi. Za koniec wojny przyjmuje się zwykle 15 maja 1918 roku, a dzień później Mannerheim urządził w Helsinkach defiladę zwycięstwa.