Dymisja rządu Brianda

17 marca 1917 roku, w sobotę wieczorem, premier Francji Aristide Briand złożył na ręce prezydenta Raymonda Poincarégo dymisję swojego rządu. Upadł w ten sposób szósty gabinet Brianda, utworzony zaledwie trzy miesiące wcześniej. Bezpośrednią przyczyną było odejście ministra wojny, generała Huberta Lyauteya, który trzy dni wcześniej podał się do dymisji po burzliwej scenie w Izbie Deputowanych. Formalnie gabinet sprawował urząd do 20 marca, gdy powołano jego następców, dlatego część źródeł podaje tę datę jako koniec rządu.

Trzy dni kryzysu

Dymisję Lyauteya rada ministrów przyjęła 15 marca, a ministerstwo wojny tymczasowo objął minister marynarki admirał Lucien Lacaze. Briand próbował ratować rząd, uzupełniając go i przebudowując. Według paryskich doniesień zamierzał między innymi przywrócić osobne ministerstwa, które w grudniu połączono, by zmniejszyć gabinet. Najtrudniejsze okazało się jednak znalezienie nowego ministra wojny. „Annual Register” pisał, że premier nie zdołał odbudować gabinetu, a amerykański rocznik „New International Year Book” dodawał, że Briand nie potrafił zastąpić Lyauteya i napotkał wielkie trudności w przebudowie rządu.

17 marca rano ministrowie obradowali pod przewodnictwem Poincarégo, ale nic nie postanowili. Wieczorem zebrali się ponownie w Pałacu Elizejskim. Według oficjalnego komunikatu premier zdał sprawę ze swoich rozmów o uzupełnieniu gabinetu, po czym rząd uznał, że okoliczności każą mu zostawić prezydentowi „całkowitą swobodę” rozwiązania sytuacji w najlepszym interesie obrony narodowej. Briand złożył dymisję całego gabinetu.

Bilans Brianda

Briand stał na czele rządu od października 1915 roku, czyli prawie półtora roku. Był też przez cały ten czas ministrem spraw zagranicznych. Jego rząd przeprowadził Francję przez bitwę pod Verdun i bitwę nad Sommą. Briand był jednym z głównych zwolenników wyprawy do Salonik i prowadził politykę wobec Grecji, którą krytykowano jako zbyt ustępliwą wobec króla Konstantyna. W sierpniu 1916 roku do wojny przystąpiła Rumunia, a jej szybka klęska jesienią obciążyła zarówno naczelne dowództwo, jak i rząd.

Kluczem do upadku był jednak spór z parlamentem o kontrolę nad prowadzeniem wojny. Posłowie wielokrotnie żądali tajnych posiedzeń, na których krytykowali naczelne dowództwo. W czerwcu 1916 roku Briand dostał wotum zaufania stosunkiem głosów 440 do 80, w grudniu już tylko 344 do 160. Wtedy przebudował rząd, utworzył mały komitet wojenny i zastąpił Joffre’a Nivelle’em. Na przełomie 1916 i 1917 roku Francja wspólnie z sojusznikami odrzuciła niemiecką ofertę pokojową i odpowiedziała na notę pokojową prezydenta Wilsona. Jak zauważa brytyjska historia oficjalna (Falls), upadek gabinetu nie przeszkodził w realizacji planu Nivelle’a, ale pozbawił naczelnego wodza poparcia premiera, który wybrał go na to stanowisko.

Co dalej

Kryzys, jak pisał „New International Year Book”, był czysto parlamentarny i nie wynikał z nacisku opinii publicznej. Nie zmienił też zasadniczej polityki Francji. Działo się to w dniach, gdy z Rosji nadchodziły wieści o rewolucji i abdykacji Mikołaja II, a Stany Zjednoczone zbliżały się do wojny z Niemcami. Poincaré rozpoczął konsultacje z przewodniczącymi obu izb parlamentu. Misji utworzenia rządu odmówił przewodniczący Izby Deputowanych Paul Deschanel. Nowy gabinet sformował dopiero 75-letni minister finansów Alexandre Ribot. Briand nie przyjął w nim teki ministra spraw zagranicznych. Nie zniknął jednak z polityki. W latach dwudziestych jeszcze kilkakrotnie stał na czele rządu, a w 1926 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.