Rząd Ribota

20 marca 1917 roku Francja miała nowy rząd. Jego szefem i zarazem ministrem spraw zagranicznych został Alexandre Ribot, dotychczasowy minister finansów. Prezydent Raymond Poincaré powierzył mu misję utworzenia gabinetu po dymisji rządu Aristide’a Brianda, gdy odmówił jej przewodniczący Izby Deputowanych Paul Deschanel. Ribot szybko skompletował rząd: skład ogłoszono wieczorem 19 marca, a dekrety o nominacjach noszą datę 20 marca, dlatego źródła podają jedną albo drugą datę. Najważniejszą zmianą była obsada ministerstwa wojny. Objął je matematyk Paul Painlevé.

Stary mąż stanu

Ribot miał 75 lat i zaczynał karierę jeszcze za Drugiego Cesarstwa. Był umiarkowanym republikaninem i jednym z najbardziej doświadczonych polityków III Republiki. Jako minister spraw zagranicznych na początku lat dziewięćdziesiątych XIX wieku współtworzył sojusz Francji z Rosją, w latach 1892–1893 i w 1895 roku stał na czele rządu. W czerwcu 1914 roku znów został premierem, ale Izba odmówiła mu zaufania już pierwszego dnia, co dało jego gabinetowi przydomek „rządu jednego dnia”. Od sierpnia 1914 roku był ministrem finansów w kolejnych rządach Vivianiego i Brianda i uchodził za znawcę finansów państwa. Briandowi zaproponował tekę ministra spraw zagranicznych, ale ten odmówił.

Według amerykańskiego rocznika „New International Year Book” sześciu członków gabinetu Brianda przyjęło teki w nowym rządzie. Wymiar sprawiedliwości zachował były premier René Viviani, marynarkę admirał Lucien Lacaze, uzbrojenie socjalista Albert Thomas, a sprawy wewnętrzne radykał Louis Malvy. Finanse przejął Joseph Thierry, a ministerstwo pracy Léon Bourgeois. Ministrem kolonii został André Maginot, który po raz pierwszy wszedł do rządu. Według tego samego rocznika w gabinecie zasiedli trzej umiarkowani republikanie, trzej radykałowie, jeden radykalny socjalista, trzej niezależni socjaliści i jeden członek zjednoczonej partii socjalistycznej (SFIO). Ribot nie chciał, by rząd scedował swoją władzę na wąskie grono. Komitet wojenny, który Briand uczynił w grudniu ośrodkiem decyzji, poszerzył i sprowadził do roli doradczej.

Painlevé i plan Nivelle’a

Painlevé, urodzony w 1863 roku, był wybitnym matematykiem i członkiem Akademii Nauk. W rządzie Brianda był ministrem oświaty, ale w grudniu 1916 roku odmówił wejścia do przebudowanego gabinetu. Według historyków nie chciał zasiadać obok generała Lyauteya, a poza tym wolałby, by naczelnym wodzem zamiast generała Roberta Nivelle’a został generał Philippe Pétain. Teraz to on miał odpowiadać za armię w przededniu wielkiej ofensywy.

Brytyjska historia oficjalna (Falls) pisze, że Ribot w sprawach wojskowych wyraźnie ulegał wpływowi Painlevégo, a ten od początku był wrogo nastawiony do Nivelle’a i jego planu. Szybko dało się to odczuć. Nowy minister rozmawiał z dowódcami grup armii, z pominięciem naczelnego wodza, a ci nie ukrywali, że nie wierzą w obiecany przez Nivelle’a przełom. Painlevé przekonywał też, że ofensywę należy odłożyć, bo rewolucja w Rosji wykluczała rychłe rosyjskie natarcie, a Stany Zjednoczone, które w lutym zerwały stosunki z Niemcami, mogły wkrótce przysłać pomoc. Falls zauważał, że Nivelle, wybrany przez Brianda, miał teraz nad sobą rząd, który mu nie ufał.

Program

21 marca Ribot przedstawił program rządu w Izbie Deputowanych. Celem Francji miało być „odzyskanie prowincji wydartych nam w przeszłości”, czyli Alzacji i Lotaryngii, uzyskanie należnych Francji odszkodowań i gwarancji oraz przygotowanie trwałego pokoju opartego na poszanowaniu praw i wolności narodów. Premier mówił też o wydarzeniach w Rosji i wyraził nadzieję, że walka o rozwój instytucji parlamentarnych zakończy się tam pomyślnie i bez rozlewu krwi. Według „New International Year Book” Izba poparła rząd 440 głosami, przy 59 wstrzymujących się i bez głosów przeciwnych.

Spór o plan Nivelle’a rozstrzygnął się kilka tygodni później. 6 kwietnia w Compiègne, na naradzie z udziałem prezydenta, premiera, ministrów i dowódców grup armii, Painlevé powtórzył swoje argumenty, ale Nivelle obstawał przy swoim planie, a gdy zaproponował dymisję, nie przyjęto jej i ofensywa ruszyła. Jej niepowodzenie w kwietniu 1917 roku kosztowało Nivelle’a stanowisko. Rząd Ribota przetrwał do września 1917 roku, a jego następcą na stanowisku premiera został sam Painlevé.