Generał Gallieni gubernatorem wojskowym Paryża

26 sierpnia 1914 roku francuski minister wojny Adolphe Messimy mianował generała Josepha Gallieniego gubernatorem wojskowym Paryża. Była to jedna z ostatnich decyzji Messimy’ego na stanowisku ministra. Armie francuskie cofały się po przegranej bitwie granicznej, a Niemcy zbliżali się do stolicy, której umocnienia były zaniedbane, a garnizon słaby.

Kolonialny weteran

Gallieni urodził się w 1849 roku w Saint-Béat w Pirenejach. Ukończył szkołę wojskową Saint-Cyr, walczył w wojnie francusko-pruskiej 1870–1871 i dostał się do niemieckiej niewoli. Większość kariery spędził w koloniach: w Afryce Zachodniej, w Sudanie Francuskim, w Indochinach, a w latach 1896–1905 jako generalny gubernator Madagaskaru, gdzie krwawo stłumił opór miejscowej ludności i zorganizował administrację kolonii. Uchodził za jednego z najzdolniejszych francuskich generałów. W 1911 roku odmówił objęcia stanowiska szefa sztabu generalnego, które przypadło jego dawnemu podwładnemu, Josephowi Joffre’owi. W kwietniu 1914 roku przeszedł w stan spoczynku ze względu na wiek, ale pozostawał wyznaczonym następcą Joffre’a na wypadek, gdyby naczelnemu wodzowi coś się stało.

Spór o obronę stolicy

Messimy obawiał się, że Joffre, skupiony na działaniach armii polowych, nie zostawi sił do obrony Paryża. Nie otrzymawszy zadowalającej odpowiedzi, sam powierzył obronę miasta Gallieniemu i zażądał od naczelnego dowództwa wydzielenia trzech korpusów dla stolicy. Wywołało to konflikt z Joffre’em, który nie chciał oddawać żadnych oddziałów. Tego samego dnia Messimy stracił stanowisko ministra, a jego następcą został Alexandre Millerand.

Gallieni zastał twierdzę w złym stanie. Natychmiast zabrał się do kopania okopów, budowy zapór i przygotowania mostów do wysadzenia. Od 1 września podlegał Joffre’owi, a pod jego rozkazy oddano nowo sformowaną 6 Armię generała Michela Maunoury’ego. 2 września rząd wyjechał do Bordeaux, a nazajutrz Gallieni ogłosił mieszkańcom, że otrzymał mandat obrony Paryża przed najeźdźcą i wypełni go do końca.

Przed bitwą nad Marną

Na początku września lotnicy i zwiadowcy z garnizonu paryskiego zauważyli, że niemiecka 1 Armia zamiast iść na Paryż, skręciła na południowy wschód, odsłaniając swoje prawe skrzydło. Gallieni przekonywał Joffre’a do uderzenia w tę flankę. Z tego manewru wyrosła pierwsza bitwa nad Marną. W jej trakcie Gallieni wysłał na front posiłki z Paryża, część z nich na zarekwirowanych paryskich taksówkach. Znaczenie tych przewozów dla wyniku bitwy było raczej moralne niż wojskowe, ale taksówki znad Marny stały się jednym z symboli wojny.

Rola Gallieniego w zwycięstwie nad Marną do dziś bywa przedmiotem sporów, a jego stosunki z Joffre’em pozostały chłodne. Jesienią 1915 roku został ministrem wojny, ale w marcu 1916 roku, ciężko chory, ustąpił i zmarł w maju tego roku. W 1921 roku pośmiertnie mianowano go marszałkiem Francji. Jego wspomnienia z 1914 roku ukazały się także po polsku pod tytułem „Obrona Paryża”.