Japonia ujawnia niemieckie sondaże pokojowe

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 14 kwietnia 1915 roku, że rząd Japonii poinformował rząd brytyjski o niemieckich propozycjach zawarcia odrębnego pokoju. Nie udało nam się dotrzeć do tekstu tej japońskiej informacji ani ustalić, jakiej konkretnie niemieckiej inicjatywy dotyczyła. Wiadomo jednak, że od początku 1915 roku Niemcy na różnych drogach próbowały oderwać Japonię od Ententy, a Tokio konsekwentnie informowało o tym sojuszników.

Przeciwnik z przypadku

Japonia wypowiedziała Niemcom wojnę 23 sierpnia 1914 roku, powołując się na sojusz z Wielką Brytanią. W ciągu kilku miesięcy osiągnęła wszystko, czego chciała. W listopadzie zdobyła Tsingtao, główną bazę Niemców w Chinach, a jej flota zajęła niemieckie wyspy na Pacyfiku na północ od równika, które Londyn zgodził się zostawić pod jej opieką. Dalej Japończycy nie zamierzali się angażować. Odmawiali wysłania wojsk do Europy, a ich udział w wojnie ograniczał się odtąd głównie do patrolowania mórz i sprzedaży broni Rosji.

Dla Niemiec wojna z Japonią nie miała już sensu. Nie mogły jej zagrozić, a sama Japonia mogła im zaszkodzić jeszcze bardziej, na przykład wzmacniając dostawy broni dla Rosjan. W Berlinie liczono więc, że uda się ją przekonać do wyjścia z wojny, a może nawet do zmiany frontu. Formalnie nic Japonii nie przeszkadzało. W odróżnieniu od Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji nie podpisała ona paktu londyńskiego z września 1914 roku, który zakazywał zawierania odrębnego pokoju. Wiązał ją tylko sojusz z Wielką Brytanią.

Niemiecki poseł w Pekinie

Głównym wykonawcą tych zabiegów był niemiecki poseł w Pekinie, Paul von Hintze. Ten były oficer marynarki, wcześniej poseł w Meksyku, objął placówkę w Chinach w 1914 roku i zorganizował tam niemiecki wywiad morski na Dalekim Wschodzie. Według amerykańskiego historyka Franka Iklégo, autora studium o niemiecko-japońskich rozmowach pokojowych, już w styczniu 1915 roku Hintze próbował pozyskać Japończyków dla sprawy niemieckiej. Niemcy oferowały Japonii swobodę działania w Azji Wschodniej, a nawet gotowość finansowego wsparcia jej ekspansji w Chinach.

Moment wydawał się dogodny. 18 stycznia 1915 roku Japonia przedstawiła rządowi chińskiemu 21 żądań, które, gdyby zostały przyjęte w całości, uczyniłyby z Chin japoński protektorat. Rokowania w Pekinie trwały przez całą wiosnę, a Wielka Brytania z rosnącą nieufnością przyglądała się zwłaszcza najdalej idącej piątej grupie żądań, które Japończycy początkowo przed nią zataili. Niemcy liczyły, że rozdźwięk między sojusznikami pozwoli im przeciągnąć Japonię na swoją stronę. Wydawane w Chinach gazety związane z Niemcami podsycały nastroje antyjapońskie, a mówiono nawet, że Hintze kupił przychylność ponad dwudziestu chińskich dzienników.

Wierność sojuszowi

Rząd premiera Shigenobu Ōkumy, w którym sprawami zagranicznymi kierował zdecydowany zwolennik sojuszu z Wielką Brytanią Takaaki Katō, nie zamierzał zmieniać stron. Japonia zdobyła już niemieckie posiadłości w Chinach i na Pacyfiku, a zachować je mogła tylko u boku zwycięskiej Ententy. Informując Londyn o niemieckich propozycjach, Tokio pokazywało, że pozostaje lojalnym sojusznikiem, choć w sprawach chińskich prowadziło własną politykę. Zarazem dawało do zrozumienia, że Niemcy zabiegają o jego względy, co podnosiło jego wartość w oczach sojuszników.

Niemieckie próby nie ustały. Na początku 1916 roku niemiecki poseł w Sztokholmie Hellmuth von Lucius prowadził tajne rozmowy z japońskim posłem w Szwecji, Uchidą Sadatsuchim. Wiosną włączył się do nich przemysłowiec Hugo Stinnes, który kusił Japończyków wizją sojuszu Niemiec, Rosji i Japonii. I tym razem Tokio powiadamiało o wszystkim sojuszników, a w końcu odpowiedziało, że propozycje pokojowe należy kierować do wszystkich czterech mocarstw Ententy. W sierpniu 1916 roku Niemcy zerwały rozmowy. Japonia była już wtedy formalnie związana zakazem odrębnego pokoju, bo w październiku 1915 roku przystąpiła do paktu londyńskiego.