Maruszewski w Archangielsku

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 20 listopada 1918 roku, że generał Władimir Maruszewski został generałem gubernatorem i głównodowodzącym wojsk rosyjskich na północy Rosji, w Archangielsku. Rosyjskie opracowania podają, że generał przybył do miasta 19 listopada i od tego dnia pełnił obowiązki generała gubernatora i dowódcy wojsk Obwodu Północnego. Wszedł też do Tymczasowego Rządu Obwodu Północnego Nikołaja Czajkowskiego, w którym objął wydziały spraw wewnętrznych, komunikacji oraz poczt i telegrafów.

Maruszewski miał 44 lata i za sobą błyskotliwą karierę. W latach 1916–1917 dowodził 3 Specjalną Brygadą Piechoty, jedną z rosyjskich brygad wysłanych do Francji. Jej żołnierze walczyli wiosną 1917 roku w ofensywie Nivelle’a, a dowództwo francuskiej 5 Armii pochwaliło brygadę w rozkazie za męstwo i wyszkolenie. Jesienią 1917 roku Maruszewski został szefem Sztabu Generalnego, ostatnim w dziejach starej armii rosyjskiej. Po przewrocie bolszewickim trafił na niespełna dwa tygodnie do więzienia, oskarżony o sabotowanie rokowań rozejmowych z Niemcami. Zwolniony na słowo honoru, uciekł do Finlandii, a w sierpniu 1918 roku wyjechał do Sztokholmu.

Rząd w Archangielsku, w którym przeważali socjaliści, od początku nie umiał porozumieć się z białymi oficerami. We wrześniu komandor Gieorgij Czaplin, dowódca sił zbrojnych regionu, porwał nawet ministrów, których przywróciło dopiero żądanie sojuszniczych dyplomatów. Stanowisko generała gubernatora objął potem pułkownik Borys Durow, który sympatyzował z rządem, ale oficerowie mu nie ufali. Na zmianę nalegał też generał Edmund Ironside, który w październiku objął dowództwo sił sojuszniczych w Archangielsku i za swoje najważniejsze zadanie uznał stworzenie armii rosyjskiej. W listopadzie Durow podał się do dymisji, a rząd zaprosił do Archangielska dwóch generałów: Maruszewskiego ze Sztokholmu i przebywającego we Włoszech Jewgienija Millera. Według opracowań rosyjskich i zachodnich Maruszewski przyjechał na zaproszenie brytyjskiej i francuskiej misji wojskowej. Miller, starszy rangą, miał zostać generałem gubernatorem, a Maruszewski jego zastępcą. Ponieważ Miller był daleko, Maruszewski objął na razie obie funkcje.

Generał zabrał się do tworzenia białej armii na północy. Przywrócił w wojsku dyscyplinę i naramienniki, czym zjednał sobie oficerów, a zarazem, jako były szef sztabu z czasów Rządu Tymczasowego, był do przyjęcia dla socjalistów. Pobór szedł jednak opornie, a w grudniu wybuchł bunt w świeżo sformowanym pułku w Archangielsku. Miller dotarł do Archangielska 13 stycznia 1919 roku i przejął obowiązki generała gubernatora, a Maruszewski pozostał dowódcą wojsk. Armia Północna rozrosła się do około 20 tysięcy żołnierzy, ale zależała całkowicie od Brytyjczyków. Maruszewski odszedł ze stanowiska w sierpniu 1919 roku i wyjechał do Szwecji.