Brytyjczycy odbijają Lahidż

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 9 grudnia 1918 roku ponowne zajęcie przez wojska brytyjskie Lahidżu, stolicy sułtanatu leżącego około trzydziestu kilometrów na północ od Adenu. Miasto było w rękach osmańskich od lipca 1915 roku, kiedy wojska z Jemenu pod dowództwem Alego Saida Paszy rozbiły kolumnę brytyjską wysłaną mu na odsiecz. Tym razem nie doszło do bitwy. Turcy, odcięci od reszty imperium i pozbawieni nadziei na pomoc, złożyli broń na mocy rozejmu, a Brytyjczycy wrócili do Lahidżu jako zwycięzcy.

Kapitulacja po rozejmie

Rozejm w Mudros z 30 października nakazywał garnizonom osmańskim w Jemenie poddać się najbliższemu dowódcy sprzymierzonych. W Jemenie przyjęto go jednak z niedowierzaniem. Dowództwo 7 Korpusu w Sanie i gubernator Mahmud Nedim Bej nie chcieli oddawać broni Brytyjczykom i woleli porozumieć się z imamem Jahją, który budował własne państwo. Inaczej postąpił Ali Said Pasza, dowódca wojsk na froncie adeńskim. Według tureckich badań opartych na archiwach już 2 listopada zasygnalizował, że podporządkuje się rozejmowi, a potem udał się do Adenu, by przez tamtejszy telegraf porozumieć się z Konstantynopolem. Gdy rząd potwierdził warunki rozejmu, zgodził się na kapitulację. W nocy z 25 na 26 listopada zamknięto osmański urząd telegraficzny w Lahidżu, a Ali Said wyznaczył, które oddziały i kiedy mają się poddać.

Brytyjczycy, osłabieni przez epidemię grypy hiszpanki, nie mieli sił, by wymusić kapitulację zbrojnie, i przez cały listopad prowadzili rokowania. Według brytyjskich dzienników wojennych pierwszy oddział turecki poddał się formalnie 6 grudnia. Źródła różnią się co do dnia, w którym Brytyjczycy weszli do samego Lahidżu. Chronologia podaje 9 grudnia, a część opracowań 15 grudnia. Niektóre brytyjskie publikacje piszą też o udanym grudniowym uderzeniu na Lahidż, ale z dzienników wojennych i dokumentów tureckich wynika, że garnizon złożył broń na mocy rozejmu, a brytyjski marsz był raczej zajęciem miasta niż jego zdobyciem. Pewne jest, że 14 grudnia w stolicy uroczyście osadzono nowego sułtana, Abd al-Karima ibn Fadla, wybranego w Adenie latem 1915 roku po śmierci swego poprzednika, rannego w czasie walk o miasto. Brytyjski rząd dał mu 10 tysięcy funtów na odbudowę administracji.

Wjazd Alego Saida do Adenu

Ali Said Pasza utrzymał Lahidż przez ponad trzy lata i przez cały ten czas trzymał w szachu garnizon Adenu. Brytyjczycy szanowali go jako przeciwnika. Harold Jacob, zastępca brytyjskiego rezydenta w Adenie, wspominał, że jego wjazd do miasta przypominał pochód triumfalny, a tłumy wiwatowały na jego cześć. Paszę wysłano wraz z jego żołnierzami do niewoli w Egipcie. Później opowiadał Jacobowi, że gdyby nie uwierzył w wiadomość o rozejmie, mógłby się bronić w głębi kraju jeszcze przez rok, bo miejscowa ludność stała po jego stronie. Tymczasem dowództwo w Sanie, które rozejmowi nie dowierzało, rozpuszczało pogłoski, że poddał się za brytyjskie pieniądze.

Powrót do Lahidżu zamknął trwającą ponad trzy lata turecką okupację zaplecza Adenu, ale nie był końcem wojny w południowej Arabii. Według części brytyjskich relacji ostatnie oddziały osmańskie opuściły okolice Lahidżu dopiero w marcu 1919 roku i wtedy też można było rozwiązać brytyjskie Adeńskie Siły Polowe (Aden Field Force). Wkrótce po odejściu Turków granicę protektoratu zaczęły naruszać oddziały imama Jahji. Ali Said wrócił do Turcji w 1919 roku i jako Ali Sait Akbaytogan został generałem armii tureckiej.