Bolszewicy zajmują Mińsk

10 grudnia 1918 roku oddziały Armii Czerwonej weszły do Mińska, który Niemcy trzymali od lutego. Miasto zajęto praktycznie bez walki. Nikt nie był w stanie go bronić: Niemcy właśnie się z niego wycofywali, a ani władze Białoruskiej Republiki Ludowej, ani miejscowi Polacy nie mieli wojska.

Drogę na zachód otworzył bolszewikom koniec wojny. 13 listopada, dwa dni po rozejmie w Compiègne, rząd Lenina unieważnił traktat brzeski, a Armia Czerwona dostała rozkaz wkroczenia na ziemie, które Niemcy musieli teraz opuścić. Na kierunku białoruskim działała utworzona w połowie listopada Armia Zachodnia, dowodzona przez byłego carskiego generała Andrieja Sniesariewa. W nocy na 17 listopada jej oddziały przekroczyły linię rozgraniczenia i ruszyły w ślad za wycofującymi się Niemcami, prawie nie napotykając oporu. Według rosyjskich opracowań 21 listopada zajęły Połock, 28 listopada Bobrujsk, 3 grudnia Borysów, 8 grudnia Słuck, a 9 grudnia Ihumeń. Do Mińska weszły oddziały Zachodniej Dywizji Strzelców, sformowanej w Rosji z Polaków służących w Armii Czerwonej, z Rewolucyjnym Czerwonym Pułkiem Warszawskim jako zalążkiem.

Dla białoruskich działaczy narodowych był to koniec nadziei na państwo w Mińsku. Rada Białoruskiej Republiki Ludowej nie zdołała stworzyć żadnych oddziałów, a Niemcy, którzy od wiosny nie pozwalali jej tworzyć wojska, teraz się wycofywali. Większość działaczy republiki przeniosła się w grudniu do Grodna, które wciąż zajmowali Niemcy. Polacy z Mińszczyzny utworzyli wprawdzie własną samoobronę, jedną z samoobron kresowych, ale była za słaba, by stawić czoła regularnym oddziałom.

Mińsk stał się wkrótce stolicą radzieckiej Białorusi. 1 stycznia 1919 roku w Smoleńsku bolszewicy proklamowali Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką, której rząd w pierwszych dniach stycznia przeniósł się do Mińska. Armia Czerwona szła dalej na zachód: w połowie grudnia zajęła Wilejkę, a 18 grudnia Mołodeczno. Część historyków, idąc za Normanem Daviesem, nazywa tę operację „Celem Wisła”, ale nazwa ta rzadko pojawia się w źródłach polskich i rosyjskich. Większość historyków uważa, że bolszewicy chcieli zająć jak najwięcej ziem opuszczanych przez Niemców, zanim okrzepną tam nowe państwa.

Na Wileńszczyźnie i Grodzieńszczyźnie zderzyli się z polskimi aspiracjami. 5 stycznia 1919 roku Zachodnia Dywizja zajęła Wilno, z którego wyparła polską samoobronę, a w lutym, gdy Niemcy przepuścili na wschód oddziały Wojska Polskiego, doszło do pierwszych starć polsko-bolszewickich. Zajęcie Mińska było jednym z pierwszych kroków ku wojnie polsko-bolszewickiej.