Mannerheim regentem Finlandii

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 11 grudnia 1918 roku, że generał Carl Gustaf Mannerheim został wybrany regentem Finlandii. Fińskie opracowania podają dzień później. 12 grudnia fiński parlament, Eduskunta, powierzył mu najwyższą władzę w państwie po Pehrze Evindzie Svinhufvudzie, który sprawował ją od maja. Co do dnia ustąpienia Svinhufvuda źródła się różnią: część fińskich opracowań mówi o 10 grudnia, inne, w tym fiński słownik biograficzny, o 12 grudnia. Mannerheim nie był wtedy nawet w kraju. Wybrano go pod jego nieobecność, gdy przebywał jeszcze za granicą po rozmowach w Londynie i Paryżu.

Koniec niemieckiej orientacji

Zmiana na szczycie państwa była skutkiem klęski Niemiec. Po zwycięstwie białych w wojnie domowej Finlandia związała się z Rzeszą. Svinhufvud i monarchistyczny senat Juho Paasikiviego liczyli, że niemiecka gwarancja zabezpieczy niepodległość przed Rosją, a 9 października okrojony parlament, z którego zniknęła niemal cała lewica, wybrał na tron Królestwa Finlandii księcia Fryderyka Karola Heskiego, szwagra Wilhelma II. Książę zwlekał z odpowiedzią, a gdy 9 listopada do Helsinek dotarła wiadomość o rewolucji w Niemczech, fińscy przywódcy stracili wiarę w ten projekt. Zwycięska Ententa nie zamierzała uznawać państwa rządzonego przez niemieckiego księcia i ludzi kojarzonych z Berlinem. Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wciąż nie uznały niepodległości Finlandii, a Francja według fińskich opracowań w październiku wycofała uznanie na znak protestu przeciw wyborowi króla.

27 listopada senat Paasikiviego podał się do dymisji. Nowy rząd utworzył Lauri Ingman, a senatorowie przemianowani na ministrów pochodzili zarówno z obozu monarchistów, jak i republikanów. Tekę spraw zagranicznych objął Carl Enckell, polityk o nastawieniu przychylnym Entencie. Svinhufvud, który kojarzył się z niemiecką orientacją i projektem monarchii, musiał odejść. Według fińskiego historyka Seppo Tiihonena już 17 listopada wysłał on Mannerheimowi telegram, w którym rząd prosił generała o objęcie urzędu regenta, a ten się zgodził.

Człowiek do rozmów z Ententą

Mannerheim był naturalnym kandydatem. Wiosną dowodził białymi, ale pod koniec maja ustąpił ze stanowiska naczelnego wodza, bo nie godził się na podporządkowanie fińskiej armii niemieckim oficerom, i wyjechał do Szwecji. W Sztokholmie utrzymywał kontakty z dyplomatami państw Ententy, a jesienią rząd wysłał go do Wielkiej Brytanii i Francji. Od 12 listopada do 10 grudnia rozmawiał w Londynie i Paryżu między innymi z Robertem Cecilem, francuskim ministrem spraw zagranicznych Stéphenem Pichonem i Arthurem Balfourem. Usłyszał jasno, że warunkiem uznania niepodległości Finlandii jest rezygnacja Fryderyka Karola z korony. Sojusznicy domagali się też, by Finlandia pozbyła się niemieckich doradców wojskowych: 6 grudnia z funkcji szefa sztabu fińskiej armii ustąpił na ich żądanie niemiecki pułkownik von Redern.

Ingman napisał do księcia osobisty list, w którym w imię interesu Finlandii prosił go o zrzeczenie się tronu. Fryderyk Karol w liście datowanym na 14 grudnia „zwolnił Finlandię” z dokonanego wyboru. Według części historyków list mógł zostać napisany dopiero kilka dni później, a fińskie gazety ogłosiły jego treść 27 grudnia. Projekt niemieckiej monarchii w Finlandii upadł ostatecznie.

Regent

Nowy regent, monarchista z przekonań, sprawował władzę z rozmachem, jaki monarchiści przewidzieli dla przyszłego króla. Swoją rolę widział przede wszystkim w polityce zagranicznej: miał zdobyć dla Finlandii uznanie zwycięskich mocarstw i chleb dla wygłodzonego kraju. Do Helsinek wrócił w drugiej połowie grudnia, według wspomnień generała Rüdigera von der Goltza kilka dni po odpłynięciu ostatnich niemieckich oddziałów. Od 30 grudnia był też naczelnym wodzem fińskiej armii.

Regencja Mannerheima trwała nieco ponad siedem miesięcy. Wiosną 1919 roku Wielka Brytania i Stany Zjednoczone uznały niepodległość Finlandii. W wyborach w marcu 1919 roku zwyciężyli republikanie, a 17 lipca Mannerheim, choć niechętnie, zatwierdził republikańską konstytucję. W pierwszych wyborach prezydenckich, przeprowadzonych przez parlament 25 lipca 1919 roku, przegrał wyraźnie z Kaarlem Juhem Ståhlbergiem i wycofał się z polityki.