Francuzi odbijają Noyon

29 sierpnia 1918 roku francuska 3 Armia generała Georges’a Humberta odbiła Noyon nad Oise. Miasto, które niemiecka 18 Armia zdobyła 25 marca w czasie operacji Michael, przez pięć miesięcy leżało na linii frontu i francuska artyleria z okolicznych wzgórz zamieniła je w ruinę. Brytyjska historia oficjalna, streszczająca francuską, notuje krótko, że 3 Armia „toczyła ciężkie walki i nie posunęła się wiele, ale Noyon zostało zdobyte”. Tę datę podają też brytyjska chronologia wojny i podpisy francuskich fotografii wojskowych z tamtych dni. Część francuskich źródeł, w tym państwowy serwis o miejscach pamięci, za dzień ostatecznego wyzwolenia miasta uznaje jednak 30 sierpnia, gdy Francuzi zajęli górujące nad nim wzgórza. Tego samego dnia Francuzi uznali za zakończoną drugą bitwę pod Noyon, a z nią trzecią bitwę w Pikardii, zaczętą 8 sierpnia pod Amiens.

Niemiecki odwrót

Od 20 sierpnia, gdy 10 Armia generała Charles’a Mangina przełamała niemiecką pozycję między Oise a Aisne i wyszła nad rzekę Ailette, Niemcy pod Noyon byli zagrożeni od południa i od wschodu. Armia Humberta zajęła w tym czasie masyw Lassigny i doszła do rzeczki Divette, płynącej na zachód od miasta do Oise. 26 sierpnia, pod naciskiem Francuzów i Brytyjczyków na całym froncie od Scarpe po Oise, niemieckie dowództwo kazało 18 i 2 Armii cofnąć się na krótszą linię, od Noyon wzdłuż Canal du Nord do Nesle, a dalej wzdłuż Sommy. Erich Ludendorff pisał, że między Ham a Noyon o przebiegu linii przesądził kanał, który był dobrą przeszkodą dla czołgów. Na południu nowa linia opierała się o wzgórza na północny wschód od Noyon. 27 sierpnia francuska 1 Armia generała Debeneya weszła do Roye, a generał Émile Fayolle, dowódca grupy armii Rezerwowej, kazał 1 i 3 Armii iść za Niemcami „nie dając im wytchnienia”, ale bez niepotrzebnych strat. XV Korpus 3 Armii miał posuwać się doliną Oise i spróbować zająć Noyon.

28 sierpnia armia Humberta posunęła się znacznie, a jej XV i XXXIV Korpus otoczyły Noyon od południa i od północnego zachodu. Humbert kazał wznowić natarcie następnego dnia o 5.00 rano, po krótkim przygotowaniu artyleryjskim. XV Korpus miał obejść miasto razem z francuską 38 Dywizją, stojącą na lewym skrzydle armii Mangina, a nie atakować go od czoła. XXXIV Korpus miał iść jak najszybciej na Guiscard, na północ od Noyon, co postawiłoby w trudnym położeniu Niemców, gdyby zwlekali z opuszczeniem miasta.

29 sierpnia

Niemcy nie oddali Noyon bez walki. Francuzi natrafili na silny opór i posuwali się powoli, ale w ciągu dnia miasto przeszło w ich ręce. Na wschód od Oise 10 Armia uderzyła o 9.15 trzema korpusami na północ od Soissons. Niemcy ściągnęli tam posiłki, a ogień ich karabinów maszynowych i dział przeciwpancernych zadał atakującym ciężkie straty. Do wieczora zyski były niewielkie, choć lewe skrzydło Mangina pomogło armii Humberta pod Noyon. W tym natarciu walczyła amerykańska 32 Dywizja, która dzień wcześniej weszła do linii na zachód od wsi Juvigny. Wsparta przez francuskie czołgi, 29 sierpnia zyskała niewiele, ale następnego dnia zdobyła Juvigny po zaciętych walkach ulicznych. Tego samego dnia daleko na północy Nowozelandczycy odbili Bapaume, a na całym froncie od Scarpe po Oise Niemcy cofali się na nowe pozycje.

Francuzi zastali Noyon zniszczone w około 80 procentach. Według francuskich opracowań Niemcy przed odejściem zaminowali wiele ulic i budynków publicznych, by opóźnić zajęcie miasta. Ucierpiała też gotycka katedra, w której pociski zniszczyły między innymi organy. Jej odbudowa ciągnęła się po wojnie przez wiele lat.

Bilans

Według francuskiej historii oficjalnej, przytaczanej przez brytyjską, 1, 3 i 10 Armia straciły od 8 do 29 sierpnia ponad 85 tysięcy ludzi, w tym 9533 zabitych, 68 435 rannych i 7428 zaginionych. Wzięły w tym czasie do niewoli ponad 31 tysięcy Niemców, w tym 633 oficerów, i zdobyły 890 dział. Liczby te obejmują całą trzecią bitwę w Pikardii, od Montdidier i Roye po Ailette. Odbicie Noyon było jej ostatnim akordem. 30 sierpnia Francuzi zajęli wzgórze Mont-Saint-Siméon nad miastem, a w pierwszych dniach września, za cofającymi się Niemcami, armie Humberta i Mangina ruszyły w stronę Linii Hindenburga.