Oise w I wojnie światowej

Oise wypływa w belgijskim Hainaut, na południe od Chimay, i płynie przez północną Francję na południowy zachód, obok Guise, La Fère, Noyon i Compiègne, aż do Sekwany pod Paryżem. Pod Compiègne przyjmuje swój największy dopływ, Aisne. W czasie wojny dolina Oise była najkrótszą drogą z Belgii do stolicy Francji. W 1914 roku szły nią armie niemieckie, potem przez dwa i pół roku przecinał ją front, a w 1918 roku nad rzeką walczyło południowe skrzydło niemieckich ofensyw wiosennych.

Odwrót i pościg (1914)

W ostatnich dniach sierpnia 1914 roku nad Oise cofały się francuska 5 Armia generała Charles’a Lanrezaca i Brytyjski Korpus Ekspedycyjny. 28 sierpnia oddziały niemieckiej 2 Armii zaatakowały przeprawy pod Guise, a nazajutrz przeszły przez rzekę. Lanrezac uderzył na nie w dolinie i w bitwie pod Guise na półtorej doby wstrzymał ich marsz. Późnym wieczorem 29 sierpnia dostał jednak zgodę na odwrót i zniszczenie mostów, a najpóźniej 31 sierpnia Niemcy zajęli twierdzę La Fère u ujścia Serre do Oise. Tymczasem 1 Armia Alexandra von Klucka skręciła w stronę Noyon i Compiègne i przeszła dalej na południe, ku Marnie.

Po bitwie nad Marną Niemcy zatrzymali się na wzgórzach za Aisne, a 12 września sprzymierzeni stanęli nad nią na odcinku od Compiègne. Od 17 września francuska 6 Armia nacierała wzdłuż Oise w stronę Noyon, a od 22 września nowa 2 Armia generała Noëla de Castelnau próbowała obejść Niemców na północ od rzeki w pierwszej bitwie w Pikardii. Tak zaczął się wyścig do morza. Żadna ze stron nie obeszła przeciwnika, a front zastygł na linii od Roye przez Lassigny i Ribécourt nad Oise po Soissons.

Występ pod Noyon (1914–1917)

Przez trzydzieści miesięcy front przecinał rzekę pod Ribécourt, w dół jej biegu od Noyon. Niemcy trzymali Noyon i północno-wschodnią część departamentu Oise, a ludność wsi przy pierwszej linii ewakuowano. Występ z Noyon na czubku był najbliższym Paryża punktem niemieckiego frontu, a Georges Clemenceau przypominał o nim czytelnikom zdaniem: „Niemcy są w Noyon”.

Wiosną 1917 roku Francuzi szykowali wielkie natarcie między Oise a Avre, ale Niemcy ich uprzedzili i cofnęli się na Linię Hindenburga. 18 marca Francuzi weszli do Noyon i dolina Oise na tym odcinku była po raz pierwszy wolna. La Fère zostało jednak po niemieckiej stronie, tuż przy nowej linii frontu. Na początku 1918 roku na prośbę Philippe’a Pétaina Brytyjczycy przejęli od Francuzów długi odcinek na południe od Saint-Quentin, aż po Barisis za Oise.

Rok 1918

21 marca 1918 roku od Oise po okolice Arras uderzyły trzy armie niemieckie. W dolinie rzeki mgła była tak gęsta, że kolumny żołnierzy znikały z oczu po dziesięciu, dwunastu metrach. Niemcy przeszli przez Oise pod La Fère i rozbili prawe skrzydło brytyjskiej 5 Armii. Operacja Michael przesunęła front daleko na zachód, a 18 Armia generała Oskara von Hutiera, idąca między Oise a Sommą, 25 marca zdobyła Noyon. Francuzi utrzymali jednak wzgórze Mont Renaud, jeden z głównych bastionów doliny Oise. 25 marca w kwaterze Pétaina w Compiègne przywódcy Francji naradzali się z brytyjskim ministrem lordem Milnerem, a następnego dnia koordynację działań sprzymierzonych powierzono w Doullens Ferdinandowi Fochowi.

9 czerwca Hutier uderzył znowu, między Montdidier a Noyon. W bitwie nad Matz jego wojska 10 czerwca wyszły nad Oise około 10 kilometrów od Compiègne, ale kontratak generała Charles’a Mangina zatrzymał natarcie.

W sierpniu Francuzi przeszli do ofensywy. W drugiej bitwie pod Noyon armie Mangina i Humberta uderzyły między Oise a Aisne i 29 sierpnia weszły do zrujnowanego Noyon. 13 października francuska 1 Armia przekroczyła Oise i zajęła La Fère. Miesiąc później, 11 listopada, w wagonie Focha w lesie Compiègne, niedaleko ujścia Aisne do Oise, podpisano rozejm.