Pierwsza bitwa w Pikardii

Pierwsza bitwa w Pikardii, stoczona w dniach 22–26 września 1914 roku, była pierwszym dużym starciem tak zwanego wyścigu do morza. Francuska 2 Armia generała Noëla de Castelnau próbowała obejść od zachodu otwarte skrzydło armii niemieckich, które zatrzymały się nad Aisne. Natrafiła jednak na niemieckie korpusy przerzucane w ten sam rejon z identycznym zamiarem. Zamiast manewru oskrzydlającego doszło do serii czołowych starć, po których front przesunął się o kolejny odcinek na północ.

Daty bitwy

Na tej stronie przyjmujemy daty 22–26 września 1914 roku, podawane przez francuską historiografię (fr. bataille de Picardie) i większość współczesnych opracowań. Granice są jednak umowne. Walki na północ od Oise toczyły się już od około 17 września, gdy francuska 6 Armia próbowała obejść niemieckie skrzydło w okolicach Noyon, a starcia pod Roye i Lassigny ciągnęły się jeszcze na początku października. Od 25 września główny ciężar walk przesunął się dalej na północ, w okolice Albert i Bapaume. Te walki opisuje się zwykle jako osobną bitwę pod Albert.

Tło: otwarte skrzydło

W połowie września 1914 roku, po bitwie nad Marną, armie niemieckie zatrzymały się na wzgórzach nad Aisne. Pierwsza bitwa nad Aisne pokazała, że natarciem czołowym nie da się ich stamtąd zepchnąć. Front ciągnął się już nieprzerwanie od Szwajcarii do okolic Compiègne, ale na zachód i północ od Oise, aż po kanał La Manche i Morze Północne, rozciągała się niemal pusta przestrzeń. Obie strony widziały w niej szansę na obejście przeciwnika i uderzenie na jego tyły.

Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, zdecydował, że skrzydło niemieckie obejdzie nowa armia zgromadzona na lewo od 6 Armii generała Michela Josepha Maunoury’ego. Jej dowództwo powierzył Castelnau, który do tej pory dowodził 2 Armią w Lotaryngii i obronił Nancy. Castelnau przybył na północ ze swoim sztabem, a armię w Lotaryngii przejęły inne dowództwa. Nowa 2 Armia składała się z korpusów przerzucanych koleją z różnych odcinków frontu. IV i XIII Korpus przeszły do niej z 6 Armii, XIV i XX Korpus przyjechały ze wschodu, a skrzydło osłaniał korpus kawalerii generała Louisa Conneau. Wojska wyładowywały się w okolicach Amiens i Montdidier.

Po stronie niemieckiej od 14 września armiami dowodził nowy szef sztabu generalnego, generał Erich von Falkenhayn. Również on chciał obejść przeciwnika od zachodu. Na prawe skrzydło, obok 1 Armii generała Alexandra von Klucka, kierował kolejne korpusy zdejmowane z frontu nad Aisne i z Lotaryngii. Około 21 września postanowił skupić w rejonie Amiens 6 Armię następcy tronu Bawarii, księcia Ruprechta, która dotąd walczyła w Lotaryngii. Jej korpusy miały uderzyć na zachód, w stronę wybrzeża.

Kolej decyduje

W tej rywalizacji o skrzydło wiele zależało od kolei. Francuzi dysponowali własną, nieuszkodzoną siecią kolejową i mogli przewozić wojska wzdłuż frontu po łuku wewnętrznym. Niemcy korzystali z linii w zajętej części Francji i w Belgii, w dużej mierze zniszczonych w czasie sierpniowego pochodu i odwrotu znad Marny. Według niektórych szacunków Francuzi mogli uruchamiać nawet do 200 pociągów wojskowych na dobę, a Niemcy zaledwie kilkadziesiąt. Niemieckie korpusy często musiały przebywać ostatni odcinek drogi pieszo. Mimo to obie strony przybywały na pole bitwy mniej więcej w tym samym czasie, więc żadna nie znajdowała przed sobą otwartego skrzydła.

Przebieg walk

22 września. Francuska 2 Armia ruszyła na wschód i północny wschód, przekraczając rzeczkę Avre. Jej korpusy posuwały się na linii od Lassigny przez Roye po Chaulnes. Naprzeciw stanęły niemiecki II Korpus, który dopiero co nadszedł znad Aisne, oraz IX Korpus Rezerwowy, stanowiące skrajne prawe skrzydło armii Klucka. Francuzom udało się zepchnąć Niemców z części pozycji, ale opór rósł z każdą godziną.

23–24 września. Na pole bitwy docierały nowe niemieckie siły. XVIII Korpus, zdjęty z frontu pod Reims, przeszedł forsownym marszem kilkadziesiąt kilometrów i razem z II Korpusem przeprowadził kontratak. Najcięższe walki toczyły się w okolicach Roye, Lassigny i na drogach prowadzących do Péronne. Francuzi musieli oddać część zdobytego terenu. Na północnym skrzydle ich kawaleria i dywizje terytorialne nie zdołały utrzymać się na wschód od Sommy.

25–26 września. Siła natarcia obu stron się wyczerpała. Francuzi zatrzymali niemieckie kontrataki, a wojska obu stron zaczęły się okopywać. Po kolejnych, lokalnych starciach na przełomie września i października front ustalił się na linii biegnącej mniej więcej od Ribécourt nad Oise przez okolice Lassigny i Roye na północ, w stronę Sommy. W tym czasie na północ od Sommy nadchodziły już korpusy 6 Armii niemieckiej, a francuska 2 Armia przedłużała swoją linię w stronę Albert. Tam, od 25 września, zaczęła się kolejna bitwa.

Straty

Strat w tej bitwie nie da się dokładnie ustalić. Walki płynnie przechodziły w kolejne starcia wyścigu do morza, a ani francuskie, ani niemieckie źródła nie podają dla nich osobnych, wiarygodnych liczb. Wiadomo, że obie strony straciły tysiące żołnierzy, a wiele wsi w okolicach Roye i Lassigny zostało zniszczonych.

Znaczenie

Pierwsza bitwa w Pikardii nie przyniosła rozstrzygnięcia, ale wyznaczyła schemat kolejnych tygodni. Każda próba obejścia przeciwnika kończyła się czołowym starciem ze świeżymi siłami, które nadciągały z przeciwnej strony, a nowy odcinek frontu zastygał w okopach. Po Pikardii przyszła kolej na Albert, potem Arras, a w październiku na Flandrię. Wyścig zakończył się dopiero na wybrzeżu Morza Północnego.

Linia, która ustaliła się w Pikardii pod koniec września 1914 roku, przetrwała w niewiele zmienionym kształcie do wiosny 1917 roku, gdy Niemcy wycofali się na przygotowaną wcześniej Linię Hindenburga. Ziemie te stały się ponownie polem wielkich bitew w 1918 roku, podczas niemieckiej ofensywy wiosennej i sprzymierzonej ofensywy, która doprowadziła do końca wojny.