Péronne w I wojnie światowej

Péronne, małe miasto warowne nad Sommą w Pikardii, liczyło się w tej wojnie przede wszystkim jako przeprawa przez rzekę i jej bagniste rozlewiska. Przez większą część wojny trzymali je Niemcy: od jesieni 1914 do marca 1917 roku i znowu od marca do września 1918 roku. Front biegł kilkanaście kilometrów na zachód, a w 1916 roku miasto było jednym z celów ofensywy sprzymierzonych, którego nigdy nie osiągnęli. Ostatecznie zdobyli je szturmem Australijczycy, po walce o wzgórze Mont Saint-Quentin.

Dwa wejścia Niemców (1914)

Mieszkańcy wiedzieli, co się zbliża. Pod koniec sierpnia 1914 roku uciekali z miasta drogami i pociągami, a razem z nimi radni i urzędnicy. 28 sierpnia, w czasie marszu na Paryż, na ulice wpadła niemiecka piechota, która otworzyła ogień, i zginęli pierwsi cywile. Przez 18 dni miasto plądrowano i podpalano. Po klęsce nad Marną Niemcy wycofali się w połowie września.

Wrócili po kilku dniach, w czasie wyścigu do morza. Nowa francuska 2 Armia generała Noëla de Castelnau nacierała w stronę Noyon i Péronne, ale w pierwszej bitwie w Pikardii natrafiła na korpusy ściągane spod Aisne i Reims. Niemcy ponownie zajęli Péronne 24 września, choć francuskie opracowania podają dzień wcześniej, a Bawarczycy przeszli Sommę i parli na zachód. Front zatrzymał się kilkanaście kilometrów od miasta.

Pod okupacją i pod ostrzałem (1914–1916)

Péronne stało się zapleczem niemieckiego frontu. Na ratuszu powiewała flaga Rzeszy, zegar przestawiono na czas niemiecki, a za porządek przed komendanturą ręczyła głową rada złożona z miejscowych. Okupant sprowadził do miasta mieszkańców wsi z pasa przyfrontowego, więc ludności było prawie tyle co przed wojną. Według Historial de la Grande Guerre stało tu 7000 żołnierzy, a cywilów było 3500. Latem 1915 roku z głodu ratowała ich hiszpańska i amerykańska akcja dostaw żywności. Niemcy nakładali wysokie kontrybucje i zabrali kosztowności, a miasto musiało wprowadzić własne pieniądze zastępcze.

W 1916 roku Péronne, obok Bapaume, miało zostać zdobyte w pierwszych dniach bitwy nad Sommą. Od 24 czerwca 1916 roku spadał na nie ciężki ostrzał, a setki mieszkańców przeczekiwały go w piwnicach. 22 lipca Niemcy wywieźli ostatnich cywilów na północ i do departamentu Aisne. Na południowym brzegu rzeki Francuzi już 9 lipca zajęli Biaches, wieś na wprost miasta, w bitwie pod Albert, ale dalej nie doszli. Gdy bitwa wygasła w listopadzie, Péronne wciąż było niemieckie i zniszczone ostrzałem.

Ruiny, które dwa razy zmieniły właściciela (1917–1918)

W marcu 1917 roku Niemcy odeszli na Linię Hindenburga, niszcząc wszystko za sobą. Saperzy brytyjskiej 48 Dywizji nocą holowali pontony po skutym lodem kanale, a 18 marca jej piechota weszła do miasta i zajęła wzgórze Mont Saint-Quentin. Brytyjska historia oficjalna opisuje żałosny widok: fasady prawie wszystkich starych domów były wysadzone. Na jednym z budynków Niemcy zostawili tablicę z napisem „Nicht ärgern, nur wundern!” („Nie złośćcie się, tylko się dziwcie!”).

Brytyjczycy utrzymali Péronne tylko przez rok. W czasie operacji Michael 5 Armia generała Huberta Gougha opuściła je po południu 23 marca 1918 roku, w pośpiechu, ale w porządku. Przez miasto ciągnęli uchodźcy i kolumny ewakuowanych szpitali, magazyny trzeba było podpalić, a za ostatnimi oddziałami saperzy niszczyli mosty. Brytyjska chronologia notuje utratę miasta pod 24 marca, gdy niemiecki batalion przeszedł rzekę na południe od niego. Niemców zatrzymano dopiero pod Amiens.

Mont Saint-Quentin (1918)

Pod koniec sierpnia, w ofensywie stu dni, Niemcy stanęli na linii Sommy i liczyli, że utrzymają ją przez zimę. Péronne osłaniały rozlewiska rzeki i wzgórze Mont Saint-Quentin, doskonały punkt obserwacyjny. Generał John Monash, dowódca Korpusu Australijskiego, nie forsował rzeki pod miastem, tylko przeprawił się dalej na zachód, pod Cléry, i 31 sierpnia uderzył na wzgórze. Kontratak zepchnął Australijczyków ze szczytu, ale 1 września odzyskali go, a żołnierze 54 Batalionu przeszli fosę po deskach i gruzach wysadzonego mostu i wdarli się do miasta. Północno-wschodniego przedmieścia Niemcy bronili jeszcze dzień dłużej i Historial za datę wyzwolenia uznaje 2 września.

Za te walki Australijczycy dostali osiem Krzyży Wiktorii. Według ich historii oficjalnej w ciągu trzech dni wzięli około 2600 jeńców i stracili nieco ponad 3 tysiące ludzi. Monash pisał, że generał Henry Rawlinson nazywał tę operację najlepszym pojedynczym wyczynem wojennym tej wojny. Razem z przełamaniem linii Drocourt–Quéant zdobycie Péronne zakończyło drugą bitwę pod Bapaume i zmusiło Niemców do odwrotu ku Linii Hindenburga.

Po wojnie

Zrujnowane miasto odbudowano, częściowo na dawny wzór. W jego średniowiecznym zamku z początku XIII wieku działa dziś Historial de la Grande Guerre, jedno z najważniejszych muzeów I wojny światowej.