Grypa w Hiszpanii

22 maja 1918 roku madrycka prasa po raz pierwszy napisała o nowej chorobie. Dziennik „El Sol” donosił, że wśród żołnierzy stołecznego garnizonu szerzy się jakaś „modna” dolegliwość, której lekarze jeszcze nie rozpoznali. Ton był żartobliwy i uspokajający: wyglądało to na zwykłą sezonową grypę, która co roku zabijała w Madrycie kilkadziesiąt, może sto osób. Nikt nie przypuszczał, że od tej notatki choroba, która ponad dwa miesiące wcześniej wybuchła w Camp Funston i przeszła przez armie na froncie zachodnim, dostanie imię, pod którym znamy ją do dziś.

Madryt dopiero co świętował dni swojego patrona, świętego Izydora, obchodzone w połowie maja. Na zatłoczonych festynach ulicznych i balach choroba szerzyła się błyskawicznie. Madrytczycy przezwali ją „żołnierzem z Neapolu” (soldado de Nápoles), od najmodniejszej piosenki sezonu z popularnej zarzueli, bo grypa, jak ta melodia, była wszędzie. Nazywano ją też „gorączką trzech dni”. 28 maja „El Sol” pisał, że w Madrycie choruje 80 tysięcy ludzi, a wśród nich król Alfons XIII. Według części relacji zachorowali także premier Antonio Maura i kilku ministrów. Polski historyk Łukasz Mieszkowski podaje, że w ciągu miesiąca zmarło w mieście ponad tysiąc osób, a w czerwcu brytyjski „British Medical Journal” pisał o 700 zgonach w Hiszpanii w ciągu dziesięciu dni.

Dlaczego to Hiszpania dała chorobie nazwę? Grypa była wtedy we Francji, w Wielkiej Brytanii i w Niemczech, ale w krajach walczących działała cenzura, a redakcje same unikały pisania o chorobach, które mogłyby osłabić ducha wojska i ludności. Hiszpania była neutralna i takich ograniczeń nie miała. Jej gazety pisały o epidemii szeroko, a depesze z Madrytu chętnie przedrukowywano za granicą. Wieść o chorobie króla dodatkowo przyciągnęła uwagę świata. Na początku czerwca większość gazet europejskich pisała już o „hiszpańskiej influenzie”, a w Polsce przyjęła się nazwa „hiszpanka”. Wrażenie, że Hiszpania ucierpiała najbardziej, wzięło się z tego, że jako jedyna mówiła o tym otwarcie.

Sami Hiszpanie byli przekonani, że choroba przyszła z zewnątrz. Przez kraj biegły szlaki, którymi wojna sięgała daleko poza front: koleją jeździli do Francji andaluzyjscy robotnicy sezonowi, którzy zastępowali tam zmobilizowanych Francuzów, a przez Hiszpanię przejeżdżali także żołnierze portugalscy jadący do Flandrii. Wracający przywozili grypę, którą w Hiszpanii nazwano „francuską”. Także ta nazwa była myląca, bo choroba przyszła do Francji z innych stron.

Wiosenna fala w Hiszpanii szybko minęła, ale jesienią epidemia wróciła w znacznie groźniejszej postaci i ogarnęła cały kraj, także małe miasteczka i wsie. Według różnych szacunków zachorowało około 8 milionów Hiszpanów. Oficjalne statystyki podawały ponad 147 tysięcy zmarłych na grypę, a późniejsze opracowania mówią o 200–260 tysiącach ofiar, czyli nawet o około 1,5 procent ludności. Nazwa, której Hiszpanie nigdy nie chcieli, przylgnęła jednak na dobre do pandemii, która z Hiszpanią miała niewiele wspólnego.