Kapitulacja Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej

9 lipca 1915 roku przy kamieniu kilometrowym „Kilo 500” na linii kolejowej ze Swakopmund do Tsumeb, w pobliżu farmy Khorab na północ od Otavi, siły zbrojne Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej skapitulowały przed wojskami Związku Południowej Afryki. Akt kapitulacji podpisali gubernator Theodor Seitz i dowódca Schutztruppe, podpułkownik Victor Franke, a ze strony zwycięzców premier i naczelny wódz Związku, generał Louis Botha. Kampania, która zaczęła się we wrześniu 1914 roku desantem w Lüderitzbucht, zakończyła się po niespełna roku.

Okrążeni pod Khorab

Po utracie źródeł Otavifontein 1 lipca Franke skupił główne siły na wzgórzach pod Khorab. Jego położenie szybko stało się beznadziejne. Na prawym skrzydle brygady generała Myburgha rozbiły 4 lipca niemiecki oddział pod Gaub (w części źródeł Chaub) i ruszyły na Tsumeb, a na lewym brygada generała Coena Britsa po marszu wokół słonego jeziora Etosza zbliżała się do fortu Namutoni. 6 lipca oba garnizony poddały się po słabym oporze. W Tsumebie i Namutoni Niemcy stracili ostatnie wielkie składy żywności, amunicji i sprzętu, a z niewoli uwolniono kilkudziesięciu brytyjskich oficerów i cywilów. Droga odwrotu na północ została zamknięta.

Już 4 lipca obie kwatery główne uzgodniły lokalne zawieszenie broni. 6 lipca przy „Kilo 500” Botha spotkał się z Seitzem i Frankem i wręczył im swoje warunki, żądając odpowiedzi do wczesnych godzin 9 lipca. W nocy z 8 na 9 lipca wojska Związku stały w gotowości do natarcia. Według relacji uczestników Niemcy przygotowali na wypadek odrzucenia warunków nocny atak na bagnety na obóz w Otavifontein. W nocy przyszła jednak odpowiedź: Seitz przyjął warunki. Sam akt kapitulacji podpisano około 10 rano 9 lipca przy stole ustawionym w cieniu drzewa w pobliżu farmy Khorab.

Warunki

Warunki okazały się łagodne, zwłaszcza w porównaniu z bezwarunkową kapitulacją, której Botha żądał podczas nieudanych rozmów w maju. Niemieccy oficerowie zachowali broń i konie i mogli zamieszkać na słowo honoru w wybranych przez siebie miejscach. Szeregowi i podoficerowie wojsk regularnych zostali internowani w kolonii; każdy mógł zatrzymać karabin, ale bez amunicji. Rezerwiści, czyli żołnierze Landwehry i Landsturmu, mieli oddać broń i po podpisaniu zobowiązania, że nie wezmą już udziału w wojnie, wrócić do domów i farm. Ta sama zasada objęła wziętych wcześniej do niewoli. Zmobilizowaną policję potraktowano jak wojsko, a posterunki w odległych częściach kraju miały pełnić służbę do czasu przybycia wojsk Związku, by chronić ludność cywilną. Urzędnicy niemieckiej administracji mogli wrócić do domów na słowo honoru, ale nie wolno im było mieszać się do rządów nowej władzy.

Według oficjalnej historii południowoafrykańskiej broń złożyło 204 oficerów i 3166 szeregowych, a zwycięzcy przejęli 37 dział i 22 karabiny maszynowe. Inne relacje podają wyższe liczby, nawet około 4700 ludzi, zapewne licząc także rezerwistów i policję z całej kolonii.

Znaczenie

Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia była największą niemiecką kolonią zdobytą do tej pory w całości. Wcześniej Niemcy stracili mniejsze posiadłości: Togo, Samoa i Nową Gwineę. Dla Związku był to pierwszy wielki sukces wojenny, osiągnięty w znacznej mierze siłami Burów, którzy jeszcze kilkanaście lat wcześniej walczyli przeciw Brytyjczykom, a jesienią 1914 roku częściowo chwycili za broń przeciw własnemu rządowi. Straty były jak na skalę kampanii niewielkie: po stronie Związku według zestawień nieco ponad sto osób zginęło w walce, a około półtorej setki zmarło od ran i chorób.

Botha wkrótce wrócił do kraju jako zwycięzca. Kolonię zajęły wojska Związku i objął ją zarząd wojskowy. Po wojnie, w 1920 roku, Liga Narodów powierzyła Związkowi mandat nad tym terytorium, odtąd nazywanym Afryką Południowo-Zachodnią. Południowoafrykańskie rządy trwały tam do 1990 roku, gdy kraj uzyskał niepodległość jako Namibia.