Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia w I wojnie światowej

Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia, dzisiejsza Namibia, była rozległą, w dużej części pustynną kolonią na atlantyckim wybrzeżu Afryki, graniczącą ze Związkiem Południowej Afryki. W czasie wojny zdobyły ją wojska tego brytyjskiego dominium, prowadzone przez dwóch dawnych burskich generałów, premiera Louisa Bothę i ministra obrony Jana Smutsa. Inwazję opóźniła rebelia części Burów, ale gdy ruszyła, trwała niespełna rok i skończyła się kapitulacją niemieckich wojsk pod Khorab 9 lipca 1915 roku. Była to największa niemiecka kolonia, jaką do tej chwili zdobyto w całości.

Kolonia przed wojną

Niemiecka kolonia zaczęła się od zatoki Angra Pequena, gdzie w 1883 roku agent bremeńskiego kupca Adolfa Lüderitza kupił pierwsze ziemie i podniósł niemiecką flagę. Od tej pory zatokę nazywano Lüderitzbucht. W 1908 roku w pobliskich wydmach znaleziono diamenty. Koleje prowadziły z portów Swakopmund i Lüderitzbucht w głąb kraju, do stolicy, Windhuku, i do kopalń na północy. Przed wojną kolonia nie miała jednak połączenia kolejowego z sąsiadami i żyła w izolacji.

Cieniem nad kolonią kładła się wojna z lat 1904–1908. Po powstaniu Herero w styczniu 1904 roku i późniejszym powstaniu Nama niemieckie wojska zepchnęły Herero na pustynię i zamknęły ocalałych w obozach. Zginęło według szacunków od 40 000 do 80 000 Herero i około 10 000 Nama, a w 2015 roku rząd Niemiec uznał te wydarzenia za ludobójstwo. W 1914 roku kolonię zamieszkiwali więc niemieccy osadnicy na skonfiskowanej ziemi i przetrzebione ludy afrykańskie. Niemcy mieli tu, według oficjalnej historii południowoafrykańskiej, jednolite, dobrze wyszkolone wojsko liczące łącznie około 10 000 ludzi.

Porty, radiostacje i rebelia (1914)

Dla Londynu najważniejsze były porty kolonii i jej radiostacje, przede wszystkim wielka stacja pod Windhukiem, z której mogła korzystać niemiecka eskadra krążowników. 10 sierpnia 1914 roku rząd Związku zobowiązał się wysłać wyprawę, by je zająć. Wiadomość o niemieckim oddziale, który przekroczył granicę w okolicy Nakob, pomogła przekonać do wojny opinię publiczną. 14 września krążownik pomocniczy Armadale Castle zniszczył ogniem dział radiostację w Swakopmund, a 19 września wojska Związku wylądowały bez walki w Lüderitzbucht. Już 26 września Niemcy rozbili jednak oddział Związku pod Sandfontein, tuż za granicą.

Wielu Afrykanerów nie chciało walczyć za imperium z Niemcami, którzy sympatyzowali z nimi w wojnie burskiej. 15 września generał Christiaan Beyers podał się do dymisji, a generał Koos de la Rey zginął od policyjnej kuli. W październiku podpułkownik Manie Maritz przeszedł na stronę Niemców i wybuchła rebelia, do której przystąpiło około 11–12 tysięcy ludzi. Botha rozbił ją wojskami złożonymi w większości także z Afrykanerów, a ostatni buntownicy Maritza i Kempa, po ataku na Upington, złożyli broń na początku lutego 1915 roku. Tymczasem Niemcy z kolonii uderzyli na portugalską Angolę, by pomścić zabicie swoich ludzi pod Naulilą.

Podbój (1915)

Gdy rebelia dogasała, wojska Związku wylądowały w Walvis Bay i w połowie stycznia zajęły Swakopmund. Do inwazji ruszyły cztery zgrupowania: Siły Północne Bothy od Swakopmund na Windhuk, Siły Centralne generała Duncana McKenziego od Lüderitzbucht, Siły Wschodnie od Kurumanu i Siły Południowe od Upington. Dowództwo miało razem około 13 000 konnych strzelców i 26 dział. Pod koniec marca Siły Centralne zajęły Aus. W kwietniu Smuts objął dowództwo trzech zgrupowań na południu, ale wielkich walk tam nie było, bo Niemcy odeszli bronić się na północy. Pod koniec kwietnia McKenzie rozbił wycofujących się Niemców pod Gibeonem.

Botha tymczasem przebijał się przez pustynię Namib. 20 marca jego konnica zdobyła studnie pod Jakalswater, 5 maja wszedł do Karibibu, a 12 maja wjechał do Windhuku, który władze miejskie oddały bez walki. Dowódca Schutztruppe, podpułkownik Victor Franke, cofnął się wzdłuż kolei na północ, ku Otavi i Tsumeb. 1 lipca brygada konna zajęła źródła Otavifontein, a 9 lipca gubernator Theodor Seitz i Franke podpisali kapitulację przy kamieniu „Kilo 500” pod Khorab. Broń złożyło według historii oficjalnej 204 oficerów i 3166 szeregowych. Warunki były łagodne: oficerowie zachowali broń, a rezerwiści wrócili na farmy.

Po kapitulacji

Kolonię objął zarząd wojskowy Związku. Kampania na stałe zmieniła jej położenie: w 1915 roku Związek przedłużył kolej z Prieski przez Upington do linii południowej, a Swakopmund połączył torem z Walvis Bay, przywiązując kraj do sieci kolejowej Afryki Południowej. Dla Związku było to pierwsze wielkie zwycięstwo, a wielu jego żołnierzy i dowódców walczyło potem w Afryce Wschodniej, gdzie w lutym 1916 roku dowództwo objął Smuts. W 1920 roku Liga Narodów powierzyła Związkowi mandat nad dawną kolonią. Rządy południowoafrykańskie trwały tam do 1990 roku, gdy kraj uzyskał niepodległość jako Namibia.