Kobiety w Niemczech otrzymują prawa wyborcze

12 listopada 1918 roku, dzień po rozejmie w Compiègne, nowy rząd Niemiec, Rada Pełnomocników Ludowych, ogłosił odezwę „Do narodu niemieckiego” (An das deutsche Volk). Rada, złożona z trzech socjaldemokratów większościowych, w tym jej współprzewodniczący Friedrich Ebert i Philipp Scheidemann, oraz trzech niezależnych socjaldemokratów z Hugo Haasem na czele, rządziła od rewolucji 9 listopada. Odezwa zapowiadała swobody obywatelskie i reformy społeczne, a jedno z jej zdań zmieniło życie milionów kobiet. Wszystkie wybory do ciał publicznych miały się odtąd odbywać według równego, tajnego, bezpośredniego i powszechnego prawa wyborczego, w systemie proporcjonalnym, dla wszystkich mężczyzn i kobiet, którzy ukończyli 20 lat. W Niemczech po raz pierwszy przyznano kobietom prawo głosu ze skutkiem prawnym.

Była to rewolucja w ścisłym znaczeniu tego słowa. W cesarstwie do Reichstagu głosowali tylko mężczyźni od 25 lat, a w Prusach, największym kraju Rzeszy, do krajowego sejmu, Landtagu, wybierano według ordynacji trzyklasowej, która dawała przewagę najbogatszym. Kobietom pruskie prawo aż do 1908 roku zabraniało nawet należeć do partii politycznych. Prawa wyborczego kobiet od 1891 roku domagała się w swoim programie Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, a o głos dla robotnic walczyła socjalistka Clara Zetkin. Od 1902 roku działały też mieszczańskie stowarzyszenia sufrażystek. 19 marca 1911 roku, w pierwszy Dzień Kobiet, ponad pół miliona kobiet wyszło na ulice, domagając się prawa głosu.

W czasie wojny kobiety zastąpiły mężczyzn w fabrykach, na kolei i w urzędach, a od 1916 roku na nich spoczywał ciężar walki o przetrwanie rodzin w głodującym kraju. Organizacje kobiece połączyły wtedy siły i w grudniu 1917 roku wystąpiły do Reichstagu i sejmów krajowych ze wspólnym żądaniem praw wyborczych. Rząd cesarski obiecywał jedynie reformę pruskiej ordynacji dla mężczyzn. Dopiero upadek monarchii otworzył drogę do zmian, a socjaldemokraci, którzy przejęli władzę, spełnili jedno ze swoich najstarszych żądań.

Zapowiedź z 12 listopada ujęło w przepisy rozporządzenie o wyborach do Zgromadzenia Narodowego, wydane 30 listopada. Głosować mogli w nich „wszyscy niemieccy mężczyźni i kobiety, którzy w dniu wyborów ukończyli 20 lat”. 19 stycznia 1919 roku kobiety po raz pierwszy wzięły udział w wyborach w całych Niemczech. Frekwencja wyniosła około 82 procent. Spośród około 300 kandydatek do Zgromadzenia Narodowego weszło 37, a później jeszcze cztery, czyli 41 na 423 posłów. 19 lutego 1919 roku socjaldemokratka Marie Juchacz, urodzona w Landsbergu nad Wartą, czyli dzisiejszym Gorzowie Wielkopolskim, jako pierwsza kobieta przemówiła w niemieckim parlamencie. Mówiła, że rząd dał kobietom tylko to, czego dotąd niesłusznie im odmawiano.