Alianci odbijają Lille i Ostendę

17 października 1918 roku wojska niemieckie, cofające się na całym froncie od Morza Północnego po Douai, oddały bez walki trzy miasta, które okupowały od jesieni 1914 roku: belgijski port Ostendę oraz francuskie Douai i Lille. Odwrót wymusiły zwycięstwa sprzymierzonych na obu skrzydłach. We Flandrii trzy dni wcześniej ruszyła ofensywa grupy armii króla Alberta, a na południu Brytyjczycy przełamali Linię Hindenburga i zbliżali się do Le Cateau. 16 października niemieckie naczelne dowództwo zgodziło się na odwrót armii stojących między wybrzeżem a Douai na nową linię obrony, pozycję Hermanna.

Ostenda

Niemcy zajęli Ostendę 15 października 1914 roku i zrobili z niej, obok Zeebrugge i Brugii, bazę okrętów podwodnych i torpedowców. W 1918 roku Brytyjczycy dwukrotnie próbowali zablokować wejście do portu, a w maju zatopili w nim stary krążownik „Vindictive”. 16 października, gdy Belgowie i Francuzi parli od Roeselare i Torhout na wschód, z wybrzeża dochodziły odgłosy eksplozji: Niemcy niszczyli swoje urządzenia portowe i składy. 17 października belgijska kawaleria doszła do kanału Brugia–Ostenda, a do opuszczonego miasta weszła belgijska 5 Dywizja.

Pierwszy dotarł do Ostendy od strony morza wiceadmirał Roger Keyes, dowódca brytyjskiego Patrolu Dover i organizator kwietniowego rajdu na Zeebrugge. Jeszcze pod koniec września Haig prosił go, by zajął port, gdy tylko Belgowie otoczą miasto od lądu. Tego samego dnia Keyes przywiózł do Ostendy na pokładzie torpedowca króla Alberta I i królową Elżbietę, którzy przez całą wojnę mieszkali w nadmorskim De Panne, w skrawku Belgii nieopanowanym przez Niemców. Port był jednak zaminowany: gdy w następnych dniach brytyjskie trałowce oczyszczały podejścia, dwa okręty, trałowiec „Plumpton” i monitor M21, weszły na niemieckie miny.

Douai

Na południu, w pasie brytyjskiej 1 Armii, 17 października rano patrole stwierdziły, że Niemcy opuścili linię kanału Haute Deûle. Około drugiej po południu do Douai weszły dwa bataliony brytyjskiej 8 Dywizji, 2 batalion Rifle Brigade i 2 batalion pułku Middlesex. Według brytyjskiej historii oficjalnej duża część miasta płonęła, a w ulicach nie było ani Niemców, ani mieszkańców. Okupanci weszli do Douai na stałe na początku października 1914 roku, a we wrześniu 1918 roku wysiedlili całą ludność na wschód, w głąb Belgii. Według źródeł francuskich opuszczone miasto było przez kilka tygodni bezkarnie plądrowane.

Lille

Lille, największe miasto północnej Francji, skapitulowało w październiku 1914 roku i przez cztery lata było jednym z głównych ośrodków niemieckiego zaplecza. Rząd francuski nalegał, by odzyskać je „bez szkody”, więc brytyjska kwatera główna zakazała ostrzeliwania miasta z wyjątkiem dróg wyjazdowych i węzłów komunikacyjnych. Plan zakładał, że Lille zostanie oskrzydlone uderzeniami z południa i z Flandrii, bez szturmu. Naprzeciw niego stała słaba brytyjska 5 Armia generała Williama Birdwooda.

17 października 5 Armia przeszła przez kanał Haute Deûle i posunęła się o około ośmiu kilometrów przez podmokłą równinę. Patrole brytyjskiej 57 Dywizji, wysłane o świcie, po kilku kilometrach dowiedziały się, że Niemcy opuścili Lille. Do wieczora posterunki brytyjskie obsadziły bramy w obwarowaniach miasta. Feldmarszałek Haig napisał w swoim raporcie, że o 5.50 rano 18 października wojska brytyjskie otoczyły Lille i stwierdziły, że jest wolne od nieprzyjaciela. Dlatego niektóre opracowania podają jako datę wyzwolenia 18 października, a francuskie i brytyjskie źródła najczęściej 17 października, bo tego dnia Niemców już w mieście nie było.

Lille ocalało prawie nietknięte. Niemcy wysadzili tory i mosty na fosie, ale nie niszczyli miasta na wielką skalę, jak przy odwrocie na Linię Hindenburga wiosną 1917 roku, choć w wielu domach rozbili sprzęty. Elektrownia i gazownia działały. Saperzy przy pomocy niemieckich jeńców rozbroili pułapki zastawione w centrali telefonicznej i innych budynkach. Mieszkańcy, jak zapisał jeden z brytyjskich lekarzy, wyglądali na zdrowych, ale chudych, w ubraniach wiszących na nich luźno: słabsi nie przetrwali czterech lat głodowych racji. Okupanci zostawili im zapasy żywności na sześć dni. W następnych dniach dowódca brytyjskiego XI Korpusu, generał Richard Haking, wjechał uroczyście do miasta i przekazał chorągiew swojego korpusu na posąg symbolizujący Lille na placu Zgody w Paryżu. Birdwood odbył swój wjazd 28 października.