Brytyjczycy zajmują Samarrę

24 kwietnia 1917 roku wojska generała Alexandra Cobbe’a zajęły Samarrę, miasto nad Tygrysem około 110 kilometrów na północ od Bagdadu. Turecki XVIII Korpus, rozbity dwa dni wcześniej pod Istabulat, nie próbował już jej bronić. Brytyjska chronologia wojny zapisuje zajęcie Samarry pod 24 kwietnia, z dopiskiem, że trwało ono dwa dni, 23 i 24 kwietnia. Brytyjska historia oficjalna kampanii mezopotamskiej F.J. Moberly’ego wyjaśnia ten zapis: 23 kwietnia Brytyjczycy weszli na stację kolejową, a do samego miasta, leżącego naprzeciw stacji na lewym, wschodnim brzegu rzeki, dzień później. Arnold Wilson, brytyjski urzędnik i historyk kampanii, pisze krótko, że Samarrę zajęto bez walki rano 23 kwietnia.

Stacja i parowozy

Rano 23 kwietnia, po nocy, w której Turcy po raz kolejny wymknęli się z pozycji, Brytyjczycy ruszyli naprzód. Nie napotkali nikogo. O dziesiątej czołowa 21 Brygada 7 Dywizji doszła do stacji Samarra. Budynki były wysadzone i jeszcze płonęły, ale na torach zostało szesnaście parowozów i około 250 wagonów. Wszystkie lokomotywy były uszkodzone, część z nich dało się jednak naprawić, a trzy piąte wagonów nadawały się do użytku. Po południu kawaleria pułkownika Cassels natknęła się kilka kilometrów na północ od stacji na niewielką turecką straż tylną, która wycofała się, zostawiając osiemnastu jeńców. Potem XVIII Korpus nie stawiał już oporu i odszedł w stronę Tikritu.

24 kwietnia Cobbe zajął miasto, w którym Brytyjczycy znaleźli 340 chorych i rannych tureckich żołnierzy. Moberly przypomina, że Samarra była kiedyś stolicą kraju. W IX wieku rezydowali tu kalifowie z dynastii Abbasydów, a w 363 roku w pobliżu zmarł z ran cesarz rzymski Julian Apostata. Dla szyitów było to miejsce święte: w Samarze stało sanktuarium z grobami dwóch imamów i tu, według tradycji, zniknął dwunasty imam, na którego powrót czekają wierni.

Kraniec kolei

Samarra była końcową stacją linii kolejowej z Bagdadu, oddanego do użytku w 1914 roku odcinka budowanej przez Niemców kolei bagdadzkiej. Rok wcześniej tą samą linią, stłoczeni w otwartych wagonach dla bydła, jechali do Samarry jeńcy wzięci przez Turków po kapitulacji Al-Kutu. Stąd szli dalej pieszo, w letnim upale, a wielu z nich nie przeżyło marszu. Teraz linia była w rękach Brytyjczyków. 28 kwietnia zbudowali w Samarze most pontonowy na Tygrysie. Połączone z Bagdadem koleją miasto stało się dobrą wysuniętą placówką osłaniającą stolicę prowincji, położoną niedaleko miejsca, w którym Tygrys wypływa z pogórza na równinę.

Zajęcie Samarry zamykało działania na prawym brzegu Tygrysu, które Maude zaczął zaraz po zdobyciu Bagdadu, potyczką pod Muszahidą. Na lewym brzegu walki jeszcze trwały. Turecki XIII Korpus Alego Ihsana Beja zszedł z gór w dolinę rzeki Al-Adhaim, by zagrozić Brytyjczykom od wschodu. 24 kwietnia kolumna generała Williama Marshalla odparła go pod Dahubą, a 30 kwietnia stoczyła z nim ciężką bitwę u wylotu Al-Adhaim z gór Dżabal Hamrin, po której Turcy cofnęli się w góry.

Koniec wiosennej kampanii

Na tym skończyła się wiosenna kampania Fredericka Stanleya Maude’a. Moberly podaje, że w kwietniu Brytyjczycy wzięli około 3 tysięcy jeńców i 17 dział. Przez ostatnie trzy tygodnie temperatura w cieniu dochodziła codziennie do co najmniej 43 stopni, szalały burze piaskowe, a o wodę było trudno. Maude pisał w listach, że jest o blisko 12 stopni goręcej niż w kwietniu poprzedniego roku i że upał wkrótce zatrzyma wszelkie działania. Na początku maja jego wojska rozeszły się na kwatery letnie.

Główne siły XVIII Korpusu, według brytyjskiego rozpoznania niespełna 5 tysięcy karabinów z 24 działami, stanęły pod Tikritem, a ich straż przednia około 20 kilometrów powyżej Samarry. Maude był przekonany, że wystarczyłoby niewielkie natarcie Rosjan znad Dijali, by Turcy oddali cały okręg Mosulu, ale rozprzężona po rewolucji armia rosyjska nie ruszała się z miejsca. Brytyjczycy musieli się więc liczyć z tym, że Turcy ściągną nad Tygrys świeże dywizje i spróbują odbić Bagdad. Dalszy marsz w górę rzeki Maude podjął dopiero jesienią.