Fałszywa wiadomość o abdykacji Borysa

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 1 listopada 1918 roku, że car Bułgarii Borys III abdykował. Tak się nie stało. Borys, który niespełna miesiąc wcześniej objął tron po abdykacji ojca, Ferdynanda I, panował aż do śmierci w 1943 roku. Chronologia powtarza po prostu fałszywą wiadomość, która na przełomie października i listopada obiegła prasę państw ententy.

Depesze z Kopenhagi i Zurychu

2 listopada amerykańskie gazety, m.in. „Boston American”, „Janesville Daily Gazette” i „Rushville Daily Republican”, donosiły na pierwszych stronach, że car Borys abdykował, a Bułgaria została ogłoszona republiką. Źródłem była depesza brytyjskiej agencji Exchange Telegraph, która powoływała się na wiadomości z Berlina przekazane przez Kopenhagę. Według niej ruchem republikańskim kierował chłopski przywódca Aleksandyr Stambolijski. Agencja Associated Press, również z Kopenhagi, pisała, że w Tyrnowie, dawnej stolicy carów bułgarskich, powstał rząd chłopski pod jego przewodnictwem. Inna depesza, przesłana z Zurychu do londyńskiej agencji Central News, dodawała, że Stambolijski dowodzi republikańską armią liczącą 40 tysięcy ludzi. Wiadomość szła w parze z doniesieniami o rozpadzie Austro-Węgier i rewolucji w Wiedniu i Budapeszcie, więc wydawała się wiarygodna.

Skąd się wzięła

Pogłoska miała realne podłoże. Pod koniec września, po klęsce pod Dobrym Polem, zbuntowani żołnierze opanowali kwaterę główną armii w Kiustendile. Rząd wypuścił z więzienia Stambolijskiego, by uspokoił wojsko, ale ten przyłączył się do buntowników. 27 września w Radomirze proklamowano republikę z rządem tymczasowym, na którego czele miał stanąć Stambolijski, a kilka tysięcy żołnierzy ruszyło na Sofię. Bunt rozbito pod stolicą 30 września, a 2 października wojska rządowe odzyskały Radomir. Dzień później Ferdynand abdykował na rzecz syna. Echa tych wydarzeń, przetworzone przez plotki krążące w Berlinie, Kopenhadze i Zurychu, zamieniły się w wiadomość o upadku monarchii.

W rzeczywistości po stłumieniu buntu Stambolijski się ukrywał, a w Bułgarii nie było żadnej republiki ani chłopskiej armii. Rządził nadal gabinet Aleksandyra Malinowa, który podpisał rozejm w Salonikach. Stambolijski wrócił do polityki po amnestii w grudniu 1918 roku, w styczniu 1919 roku wszedł do rządu, a w październiku 1919 roku został premierem. Monarchia Borysa III przetrwała, jako jedyna wśród pokonanych państw centralnych.