Francuzi odbijają Craonne

4 maja 1917 roku o szóstej wieczorem francuski 18 Pułk Piechoty z 36 Dywizji ruszył do natarcia na ruiny wsi Craonne na wschodnim krańcu grzbietu Chemin des Dames. Niemcy, którzy zajęli Craonne we wrześniu 1914 roku i od tamtej pory mieli stąd wgląd w całą dolinę Aisne i równinę pod Reims, zostali zaskoczeni. Przed zmrokiem Francuzi opanowali ruiny wsi i krawędź górującego nad nią płaskowyżu Californie, który Niemcy nazywali Winterbergiem. Następnego dnia, 5 maja, 18 i 34 Pułk umocniły się na płaskowyżu. Nie zdołały jednak zejść na jego północne stoki, ku dolinie Ailette.

Natarcie było częścią ostatniego dużego uderzenia ofensywy generała Roberta Nivelle’a. Po załamaniu się nadziei na przełom Francuzi chcieli przynajmniej zdobyć cały grzbiet Chemin des Dames. Craonne leżało na odcinku 10 Armii generała Denisa Duchêne’a, którą 21 kwietnia wprowadzono do walki między 5 a 6 Armią. 16 kwietnia atakowała tu francuska 1 Dywizja i utknęła w piwnicach wsi. Natarcie 4 i 5 maja miało już ograniczone cele, zgodnie z linią, którą rządowi zalecał nowy szef sztabu generalnego, generał Philippe Pétain. Planowany równocześnie atak na fort Brimont pod Reims rząd na wniosek ministra wojny Paula Painlevégo odłożył i nigdy do niego nie doszło. Brytyjska historia oficjalna (Falls) przyznaje, że choć zdobycze 10 Armii były wąskie, jej wojska „wykonały świetną robotę”, kończąc zdobywanie płaskowyżu Californie. Na lewo od 36 Dywizji walczono też o sąsiednie płaskowyże Vauclerc i Casemates.

Ostrzał przed natarciem przyniósł jeden z najbardziej ponurych epizodów bitwy. 4 maja francuskie pociski zawaliły wejścia do tunelu Winterberg, około 300-metrowego chodnika wydrążonego głęboko pod płaskowyżem, którym Niemcy dostarczali na pierwszą linię ludzi i amunicję. Uwięzieni zostali w nim żołnierze badeńskiego 111 Rezerwowego Pułku Piechoty, według różnych szacunków ponad dwustu. Wydostało się tylko kilku, pozostali zmarli z braku powietrza i wody. Zasypany tunel, a w nim szczątki żołnierzy, odnaleziono dopiero w 2020 roku.

4 i 5 maja na zachodnim skrzydle ofensywy 6 Armia, którą po odwołaniu generała Charles’a Mangina przejął generał Paul Maistre, wdarła się w Linię Hindenburga na Chemin des Dames na odcinku około 4 kilometrów i zdobyła młyn pod Laffaux, docierając do przedpola Allemant. Do niewoli wzięła ponad 4 tysiące jeńców. Natarcia 4 i 5 Armii przyniosły niewiele. Nivelle nie dowodził tą bitwą z bliska, bo 4 i 5 maja, podobnie jak brytyjski wódz naczelny Douglas Haig, uczestniczył w Paryżu w konferencji francusko-brytyjskiej, na której przyjęto zasadę natarć o ograniczonych celach zamiast prób przełamania frontu.

Zdobycze trzeba było okupić krwią i trudno je było utrzymać. 18 Pułk stracił w dniach 4–8 maja około 800 ludzi, a 34 Pułk ponad 1100. Już w nocach od 6 do 9 maja Niemcy kontratakowali na grzbiecie, a o płaskowyż Californie walczono przez całe lato. Ofensywę wstrzymano 9 maja. Żołnierze 18 Pułku, wycofani na odpoczynek, pod koniec maja wzięli udział w jednym z buntów, które ogarnęły wtedy armię francuską. Nazwa wsi przeszła do historii także dzięki antywojennej „Pieśni z Craonne” (La Chanson de Craonne), śpiewanej na melodię przedwojennego romansu „Bonsoir m’amour”, której wersja o Craonne krążyła wśród żołnierzy w 1917 roku. Dowództwo jej zakazało.