Serbowie odbijają Sztip i Wełes

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 25 września 1918 roku odbicie przez Serbów Sztipu i Wełesu, dwóch miast w Macedonii, które Bułgarzy zajęli w październiku 1915 roku: Sztip około 19 października, a Wełes dzień lub dwa później. Data jest dokładna tylko dla pierwszego z nich. Według brytyjskiej historii oficjalnej Cyrila Fallsa Bułgarzy opuścili Sztip w nocy z 24 na 25 września, a serbska Dywizja Kawalerii weszła do miasta tuż za nimi. Serbskie opracowania podają, że kawaleria zajęła Sztip 25 września. Wełes padł dzień później: według Fallsa i serbskich opracowań serbska 1 Armia zdobyła go 26 września, a ostatnie straże tylne nieprzyjaciela opuściły wschodnią część miasta przed świtem 27 września.

Po przełamaniu

Dziesięć dni wcześniej Serbowie i Francuzi przełamali front pod Dobrym Polem, a od tej pory armie serbskie szły na północ. 23 września serbska 2 Armia wojewody Stepy Stepanovicia sforsowała Wardar, a 24 września Francuzi i Serbowie opanowali Gradsko, gdzie kolej z Salonik łączyła się z kolejką do Prilepu. Bułgarski front był rozcięty na dwie części. Na wschodzie Dywizja Jugosłowiańska wyszła na grzbiet między Wardarem a rzeką Kriva Lakavica i otworzyła serbskiej kawalerii drogę na Sztip. Na zachodzie serbska 1 Armia generała Petara Bojovicia szła obu brzegami Wardaru ku Wełesowi, gdzie zbiegały się drogi z Prilepu przez przełęcz Babuna i z Gradska. Tamtędy wycofywał się z zachodu jeden z dwóch korpusów niemieckiej 11 Armii.

Sztip

Sztip leżał nad Bregałnicą, przy drodze prowadzącej z doliny Wardaru do granicy bułgarskiej i dalej ku Sofii. Po jego utracie kwatera główna armii bułgarskiej rano 25 września nakazała odbić miasto: od północnego zachodu miała uderzyć 2 Dywizja, a od wschodu oddział 1 Armii, 12 batalionów i 12 baterii, zebrany pod Radowiszem. Pomóc miały pierwsze oddziały niemieckiej 217 Dywizji, ściągniętej z Krymu. Nic z tego nie wyszło. Rano 26 września serbska Dywizja Morawska uprzedziła atak i wyparła 2 Dywizję z wsi Kišino, oddział spod Radowisza nie posunął się naprzód, a Niemcy przybyli tylko po to, by osłaniać odwrót. Tego samego dnia serbska kawaleria ze Sztipu zajęła Koczani, a Dywizja Jugosłowiańska przeszła na północ od miasta.

Zamieszanie było tym większe, że 25 września tłumy zbuntowanych żołnierzy z rozbitych 2 i 3 Dywizji zalały Kiustendił, gdzie stała bułgarska kwatera główna, i zmusiły ją do dania im pociągów do domu. Według Fallsa kwatera główna tego dnia przestała działać i 27 września przeniosła się do Sofii.

Wełes

25 września serbska 1 Armia posuwała się obu brzegami Wardaru, Dywizja Morawska na wschodnim, a Drińska na zachodnim. Przez cały dzień spychała nieprzyjaciela od wsi do wsi i od grzbietu do grzbietu, aż wieczorem zebrana naprędce dywizja niemieckiego generała Dietericha stanęła na ostatnich wzgórzach, z których można było bronić Wełesu. Złożona z niemieckich kompanii Landsturmu, bułgarskiego 66 Pułku i resztek rozbitych pułków bułgarskich, broniła się według Fallsa z prawdziwą determinacją i 26 września na południe od miasta trwała zacięta walka. Po zmroku straże tylne nieprzyjaciela opuściły zachodni brzeg i wysadziły most na Wardarze. Przez kilka godzin trzymały się jeszcze we wschodniej i północnej części miasta, a przed świtem 27 września wycofały się na wzgórza na północy.

Rano 27 września do Wełesu dotarł francuski oddział generała Tranié, wysłany przez przełęcz Babuna z Prilepu, by wesprzeć kawalerię idącą na Skopje. Między wojskami niemiecko-bułgarskimi na północ od Wełesu a drugim korpusem 11 Armii, wycofującym się drogą z Prilepu na Kiczewo, otwierała się luka szeroka na 30 mil, blisko 50 kilometrów. Według Fallsa liczba jeńców wziętych od początku ofensywy wzrosła w tych dniach do 10 tysięcy, a zdobytych dział do około 200. Dla Serbów odzyskanie miast, które straciły jesienią 1915 roku, było kolejnym etapem powrotu do kraju. Prawie dokładnie trzy lata wcześniej Bułgarzy zajęli dolinę Bregałnicy i Wełes, odcinając wtedy armię serbską od Francuzów w Salonikach.