Wojsko Polskie wkracza do Katowic

We wtorek 20 czerwca 1922 roku, około 8.15, na moście granicznym na Brynicy w Szopienicach pojawiła się czołówka polskiej kolumny wojskowej. Prowadził ją generał Stanisław Szeptycki, inspektor armii w Krakowie. Rzeka wyznaczała dawną granicę rosyjsko-pruską, a po śląskiej stronie czekały tłumy, władze nowego województwa i Wojciech Korfanty. Mniej więcej godzinę później żołnierze defilowali na rynku w Katowicach. Osiem miesięcy po decyzji Rady Ambasadorów Polska zaczęła obejmować przyznaną jej część Górnego Śląska.

Przekazanie władzy

Przejęcie regionu przygotowały polsko-niemieckie rokowania w Opolu, prowadzone pod nadzorem Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej, i podpisana 15 maja w Genewie konwencja o Górnym Śląsku. 15 czerwca Komisja zawiadomiła rządy Polski i Niemiec, że w ciągu miesiąca mają objąć przyznane im terytoria. Odbywało się to etapami: alianckie wojska i urzędnicy wycofywali się strefa po strefie, a na ich miejsce wchodziła administracja, policja i wojsko jednego lub drugiego państwa. Na pierwszy ogień poszedł powiat katowicki.

W Katowicach, wyznaczonych na stolicę autonomicznego województwa śląskiego, 17 czerwca rozwiązano policję plebiscytową, a jej miejsce zajęła przybyła z Polski Policja Państwowa. 19 czerwca stacjonujące w mieście oddziały francuskie odbyły na rynku ostatnią paradę i wymaszerowały, a polski starosta Jan Mildner podpisał akt przejęcia powiatu od francuskiego kontrolera. Do rana posterunków granicznych pilnowali, zamiast Francuzów, przystrojeni w narodowe barwy powstańcy śląscy.

Na moście w Szopienicach

Od wczesnego rana przy moście gromadzili się ludzie. Przyszli pierwszy wojewoda śląski Józef Rymer, wiceminister spraw zagranicznych Zygmunt Seyda, konsul RP w Opolu Daniel Kęszycki i Korfanty. Szeptycki miał pod komendą między innymi 23 Dywizję Piechoty generała Kazimierza Horoszkiewicza i krakowski 8 Pułk Ułanów. Drogę do bramy powitalnej zamykał łańcuch pomalowany w pruskie barwy, czarną i białą. Przemówili Rymer, ksiądz prałat Jan Kapica w imieniu duchowieństwa i sam generał, odśpiewano „Rotę”, a potem z tłumu wystąpił inwalida, uczestnik powstania, nazwiskiem Chowaniec (źródła podają różnie jego imię), i jednym uderzeniem młota rozbił łańcuch. Według dzieje.pl powiedział przy tym: „Pękajcie okowy niewoli, Górny Śląsk jest wolny, armio polska wkraczaj nań i połącz go z Polską”.

Rynek w Katowicach

Kolumna, z kompanią honorową dawnych powstańców na czele, szła do Katowic przez Szopienice i Zawodzie mniej więcej godzinę, przechodząc pod około trzydziestoma bramami triumfalnymi. Na rynku generała powitał prezydent miasta Alfons Górnik: „Dzielni polscy żołnierze! Pokażcie, że karne Wojsko Polskie jest murem ochronnym dla obywateli miłujących pracę, dla obywateli lojalnych i spokojnych”. Przewodniczący rady miejskiej Max Reichel przemówił po niemiecku, bo Katowice w plebiscycie głosowały za Niemcami, i po niemiecku odpowiedział mu Szeptycki, obiecując także miejscowym Niemcom pokój i bezpieczeństwo. Mszę odprawiono na schodach teatru, który według napisu na frontonie miał służyć „niemieckiemu słowu i niemieckiemu obyczajowi”. Potem przemawiał Korfanty, a powstańcy z grupy Walentego Fojkisa wręczyli generałowi pamiątkowy miecz mierzący 180 centymetrów. O 17.00 wartę na rynku po powstańcach przejęli żołnierze.

W następnych dniach polskie oddziały wkraczały do kolejnych stref: 23 czerwca do powiatu królewskohuckiego, 26 czerwca do Tarnowskich Gór, 29 czerwca do powiatu pszczyńskiego, a 4 lipca do rybnickiego. 16 lipca w Katowicach podpisano uroczyście akt objęcia Górnego Śląska przez Rzeczpospolitą. „Ilustrowany Kuryer Codzienny” pisał, że Polska zyskała „połać kraju najbogatszą”.