Wybuch drugiego powstania śląskiego

19 sierpnia 1920 roku dowództwo polskiej konspiracji wojskowej na Górnym Śląsku wydało rozkaz do walki, a w nocy z 19 na 20 sierpnia zaczęło się drugie powstanie śląskie. Tym razem nie był to, jak rok wcześniej, chaotyczny zryw wbrew woli polskich przywódców. O powstaniu zdecydował Wojciech Korfanty, który stał na czele polskiej akcji plebiscytowej, a jego cel był ograniczony i dokładnie określony: usunąć z obszaru plebiscytowego niemiecką policję bezpieczeństwa, która zamiast pilnować porządku ochraniała niemieckie bojówki.

Śląsk pod rządami aliantów

Od lutego 1920 roku Górny Śląsk nie był już rządzony z Berlina. Władzę objęła Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa, która 11 lutego zaczęła urzędować w Opolu. Przewodniczył jej francuski generał Henri Le Rond, życzliwy sprawie polskiej, a porządku pilnowały wojska francuskie, włoskie i brytyjskie, przy wyraźnej przewadze Francuzów. Niemieckie wojsko wycofano, ale zostały niemiecka administracja lokalna i policja. Najważniejszą jej częścią była Sicherheitspolizei, zwana Sipo, licząca według polskich opracowań około 5 tysięcy uzbrojonych ludzi.

Kampanię przed głosowaniem prowadziły dwa komisariaty plebiscytowe. Polski, z siedzibą w bytomskim hotelu Lomnitz, prowadził Korfanty. Wiosną i latem kampania stawała się coraz brutalniejsza. Niemieckie bojówki rozbijały polskie wiece i pochody, w nocy z 27 na 28 maja napadły na siedzibę polskiego komisariatu w Bytomiu, a Sipo zwykle przyglądała się temu bezczynnie. Polacy domagali się jej rozwiązania.

Pogłoska o upadku Warszawy

Iskrą stała się wojna na wschodzie. W połowie sierpnia Armia Czerwona stała pod Warszawą, a 17 sierpnia niemiecka prasa na Śląsku podała, że stolica Polski upadła. W rzeczywistości od dnia wcześniej trwało polskie kontruderzenie znad Wieprza, które rozstrzygało bitwę pod Warszawą na korzyść Polaków, ale na Śląsk ta wiadomość jeszcze nie dotarła. W Katowicach niemiecki tłum, który świętował „koniec Polski” i domagał się odwołania plebiscytu, zaatakował siedzibę alianckiego kontrolera powiatu, francuskiego pułkownika Blancharda. Francuscy żołnierze otworzyli ogień i zabili około dziesięciu napastników. W odwecie tłum zlinczował polskiego lekarza Andrzeja Mielęckiego, który opatrywał rannych, i zdemolował siedzibę Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Katowicach.

Jeszcze w nocy z 17 na 18 sierpnia do walki ruszyła polska kompania w Szopienicach. 18 sierpnia Walenty Fojkis, dowódca okręgu katowicko-pszczyńskiego, po zajęciu kilku osad wokół Katowic zażądał od dowództwa ogłoszenia powstania na całym obszarze plebiscytowym. Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska była tym razem znacznie lepiej przygotowana niż w 1919 roku. W kwietniu 1920 roku liczyła według Przystanku Historia 7815 zaprzysiężonych członków i około 20 tysięcy wtajemniczonych, a szkolili ją instruktorzy z Wojska Polskiego.

Rozkaz z 19 sierpnia

Korfanty zdecydował się na walkę. Rozkaz wydano 19 sierpnia, a działaniami znów dowodził Alfons Zgrzebniok, który umieścił sztab w Dąbrówce Małej. Po wezwaniu Korfantego na Górnym Śląsku rozpoczął się strajk generalny. Oddziały powstańcze w pięciu okręgach w pierwszej kolejności niszczyły łączność, co sparaliżowało niemieckie przeciwdziałanie. Polski rząd nie mógł pomóc: całe wojsko było zaangażowane w bitwie o Warszawę.

W ciągu kilku dni powstańcy opanowali większość okręgu przemysłowego, prawie cały powiat pszczyński i część rybnickiego. Nie atakowali większych miast, w których stały wojska alianckie, tylko je blokowali, a zajęty Bytom opuścili na żądanie aliantów. 24 sierpnia Komisja Międzysojusznicza zarządziła rozwiązanie Sipo i utworzenie policji plebiscytowej, złożonej po połowie z Polaków i Niemców. Walki ustały 25 lub 26 sierpnia, zależnie od opracowania. Po raz pierwszy powstańcy śląscy osiągnęli swój cel, a polska agitacja przed plebiscytem mogła odtąd działać bez obawy przed Sipo.