Brytyjczycy odbijają Maubeuge

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 8 listopada 1918 roku odbicie Maubeuge, starej twierdzy nad Sambrą tuż przy granicy belgijskiej. 8 listopada brytyjska 3 Armia walczyła na przedpolach miasta, a samo Maubeuge zajęła według brytyjskiej historii oficjalnej w nocy z 8 na 9 listopada. Feldmarszałek Douglas Haig w raporcie końcowym podał datę 9 listopada.

Po klęsce nad Sambrą 4 listopada Niemcy cofali się na pozycję Antwerpia–Moza, a ich tylne straże opóźniały pościg, wysadzając mosty i minując drogi. W ulewnych deszczach brytyjskie dywizje posuwały się wolniej, niż chciało dowództwo. 7 listopada Dywizja Gwardii weszła do Bavay, a 8 listopada 4 Armia zajęła Avesnes. Tego dnia na drodze 3 Armii stały już tylko fortyfikacje obozu warownego Maubeuge. 42 Dywizja z IV Korpusu zdobyła rano miasteczko Hautmont nad Sambrą: wszystkie mosty były wysadzone, ale batalion pułku Manchester przeprawił się prowizorycznymi środkami i wyparł niemieckie tylne straże na wzgórza pod Fortem Hautmont, jednym z zewnętrznych fortów twierdzy. Obok 62 Dywizja z VI Korpusu wzięła wieś Neuf-Mesnil, ale zatrzymał ją ogień z Fortu Gravaux. Dwie nocne próby zdobycia fortu się nie powiodły, dopiero trzecia, o 4.30 rano 9 listopada. Gwardziści z sąsiedniej 2 Brygady wyparli Niemców z La Longueville, ale potem także ich zatrzymał ogień z fortu i z wsi Feignies.

Wieczorem batalion Coldstream Guards przyniósł do sztabu rozkaz zdobyty na niemieckim gońcu. Wynikało z niego, że Niemcy zamierzają stawić kolejny opór dopiero za Maubeuge, a ich tylne straże mają się trzymać za wszelką cenę tylko do rana 9 listopada. Dowódca Dywizji Gwardii, generał Torquhil Matheson, zaproponował nocne uderzenie na miasto, ale okazało się, że dowódca 2 Brygady Gwardii, generał Bertram Sergison-Brooke, już wysłał tam swój rezerwowy batalion, 3 batalion Grenadier Guards, z karabinami maszynowymi na jucznych mułach. Grenadierzy szli w zupełnych ciemnościach drogą z La Longueville i prawie nie napotkali oporu. Około drugiej w nocy zajęli cytadelę starej twierdzy i wzięli około pięćdziesięciu jeńców. Reszta Niemców już odeszła. O trzeciej miasto było wolne, a mieszkańcy zaczęli wychodzić z piwnic, w których się ukrywali. Rano 62 Dywizja oczyściła przedmieście Saint-Lazare na południowym brzegu Sambry i obie dywizje poszły dalej na wschód, ku Belgii.

Dla Brytyjczyków Maubeuge miało szczególne znaczenie. W sierpniu 1914 roku Brytyjski Korpus Ekspedycyjny przechodził tędy w drodze pod Mons i wycofywał się w pobliżu twierdzy w czasie odwrotu. Po jego odejściu Niemcy otoczyli Maubeuge, a 7 września 1914 roku twierdza skapitulowała, a jej załoga poszła do niewoli. Teraz miasto wróciło do Francji po ponad czterech latach okupacji, w dniach, gdy uwagę świata zajmowały rokowania o rozejm. 8 listopada niemiecka delegacja z Matthiasem Erzbergerem otrzymała od Focha warunki rozejmu, a trzy dni później walki ustały, gdy wojska brytyjskie stały już kilkanaście kilometrów na wschód od Maubeuge.