Dymisja rządu Moszira od-Dole

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 26 kwietnia 1915 roku dymisję premiera Persji Hasana Pirnii, znanego pod tytułem Moszir od-Dole. Tego samego dnia ustąpił minister spraw zagranicznych Moawen od-Dole, który kierował perską dyplomacją od lutego. Moszir od-Dole stał na czele rządu zaledwie od 14 marca. Dokładna data końca jego urzędowania nie jest pewna. Encyclopaedia Iranica pisze ogólnie o kwietniu 1915 roku, a część zestawień podaje 1 maja, gdy urząd objął jego następca.

Neutralność nie do przyjęcia

Moszir od-Dole był kandydatem perskiego parlamentu, Madżlisu, i od początku nie cieszył się sympatią Rosji ani Wielkiej Brytanii. Zamierzał prowadzić politykę ścisłej neutralności, a oba mocarstwa oczekiwały od Teheranu czegoś więcej: zdecydowanych kroków przeciw Niemcom i Turkom, którzy coraz śmielej działali na perskiej ziemi. Według Encyclopaedia Iranica to właśnie Ententa zmusiła premiera do ustąpienia, ponieważ odmówił skutecznego przeciwdziałania rosnącej aktywności Niemiec w Persji.

Powodów do niepokoju alianci mieli wiele. Na południu działał niemiecki agent Wilhelm Wassmuss, przedwojenny wicekonsul w Buszehrze, który podburzał plemiona przeciw Brytyjczykom. W marcu 1915 roku zatrzymali go sprzymierzeni z Brytyjczykami członkowie plemienia Hajat Daudi. Wassmuss zbiegł, ale w jego bagażu został niemiecki szyfr dyplomatyczny, który trafił później w ręce brytyjskiego wywiadu marynarki. W perskim Azerbejdżanie wciąż stały wojska osmańskie, a w połowie kwietnia do Urmii dotarła regularna armia Halila Beja. Rząd w Teheranie nie miał sił, by przeszkodzić którejkolwiek ze stron, i ograniczał się do protestów.

Mocarstwa dzielą Persję

Wielka Brytania i Rosja nie ograniczały się do nacisków na rząd. W marcu 1915 roku, gdy Londyn zgodził się oddać Rosji po wojnie Konstantynopol, w zamian zażądał włączenia do brytyjskiej strefy wpływów neutralnej strefy Persji, wyznaczonej w porozumieniu rosyjsko-angielskim z 1907 roku. Targi te toczyły się w tajemnicy, za plecami Teheranu, i najlepiej pokazywały, jak niewiele mocarstwa liczyły się z perską neutralnością.

Upadek gabinetu Moszira od-Dole nie rozwiązał tego problemu. Jego następcą został sędziwy książę z dynastii Kadżarów, Ajn od-Dole, polityk starej daty, którego Rosjanie i Brytyjczycy mogli zaakceptować. Sam Hasan Pirnia nie odszedł z polityki: jeszcze trzykrotnie stawał na czele rządu w latach 1920–1923.