Zatopienie Breslau

20 stycznia 1918 roku, około dziewiątej rano, na Morzu Egejskim między wyspą Imbros a wejściem do Dardaneli zatonął krążownik lekki Breslau, od 1914 roku pływający pod banderą osmańską jako Midilli. Wszedł na brytyjskie pole minowe i w ciągu pół godziny trafił na pięć min. Zginęła większość załogi. Kilka godzin wcześniej Breslau i krążownik liniowy Goeben zatopiły w zatoce Kusu dwa brytyjskie monitory, Raglan i M28. Goeben także wpadł na miny i ciężko uszkodzony osiadł na mieliźnie w cieśninie. Ten jeden dzień zakończył historię słynnej pary okrętów, która w 1914 roku pomogła wciągnąć Turcję do wojny.

Okręt ze Szczecina

Breslau był jednym z czterech nowoczesnych krążowników lekkich typu Magdeburg. Zbudowała go stocznia AG Vulcan w Szczecinie, a nazwę nosił po śląskim mieście, dzisiejszym Wrocławiu. Do służby wszedł w 1912 roku i od razu trafił na Morze Śródziemne. W sierpniu 1914 roku razem z Goebenem umknął Brytyjczykom do Dardaneli. Oba okręty fikcyjnie sprzedano Turcji, ale zachowały niemieckie załogi, które jedynie założyły fezy.

Przez ponad trzy lata Midilli walczył na Morzu Czarnym. W październiku 1914 roku brał udział w ataku na rosyjskie porty, który przesądził o wejściu Turcji do wojny. Potem stawiał miny u wybrzeży Rosji, ostrzeliwał porty, eskortował transporty węgla i wojska dla armii na Kaukazie. Kilka razy walczył z rosyjskimi okrętami, a w 1915 roku wszedł na minę i na pół roku wypadł ze służby. Był najszybszym dużym okrętem floty osmańskiej i niemieccy admirałowie chętnie używali go do szybkich wypadów. Po rewolucji październikowej i rozejmie na froncie wschodnim wojna na Morzu Czarnym wygasła. Nowy dowódca floty, wiceadmirał Hubert von Rebeur-Paschwitz, postanowił więc wysłać oba krążowniki na Morze Egejskie.

Ostatni rejs

Breslau, dowodzony od sierpnia 1917 roku przez komandora Georga von Hippla, wyszedł z Goebenem w drogę po południu 19 stycznia. Przed świtem 20 stycznia okręty opuściły cieśninę. Gdy Goeben ostrzeliwał posterunek na przylądku Kefalos, Breslau popłynął przodem do zatoki Kusu, odpędził ogniem brytyjski niszczyciel Lizard i otworzył ogień do monitora Raglan. Według brytyjskiej historii oficjalnej to jego pierwsze celne salwy zniszczyły stanowiska kierowania ogniem monitora. Po chwili do ostrzału dołączył Goeben. Oba monitory zatonęły, zanim brytyjskie okręty z Mudros zdążyły podnieść parę.

Rebeur-Paschwitz ruszył wtedy na południe, by ostrzelać bazę w Mudros. Wcześniejsza mina uszkodziła jednak kompasy Goebena, a nawigator wyznaczał pozycję po punktach brzegu. Okręty zboczyły z bezpiecznego kursu i weszły w gęste pole minowe. Nad nimi krążyły już brytyjskie samoloty z Imbros. Według brytyjskiej historii lotnictwa pociski przeciwlotnicze Goebena spadały blisko Breslau, więc krążownik dostał rozkaz, by wyjść przed okręt flagowy. Około 8.30 trafił na pierwszą minę, która rozbiła mu rufę. Marynarze widzieli w przejrzystej wodzie miny wokół okrętu. Goeben podszedł, by wziąć Breslau na hol, ale o 8.55 sam wszedł na minę. Breslau, wciąż posuwając się naprzód, trafił na cztery kolejne. Załogi brytyjskich niszczycieli Tigress i Lizard widziały serię eksplozji wokół krążownika, który szybko szedł na dno. Niektóre brytyjskie relacje mówią też o trafieniu bombą lotniczą, ale o losie okrętu przesądziły miny.

Rozbitkowie

Rebeur-Paschwitz uznał, że nie może dłużej ryzykować okrętu flagowego, i zostawił Breslau jego losowi. Goeben zawrócił do cieśniny. Wyszły z niej tureckie niszczyciele, by ratować rozbitków, ale Tigress i Lizard odpędziły je ogniem. Gdy same dostały się pod ostrzał baterii nadbrzeżnych, wróciły na miejsce zatonięcia i wyłowiły z wody, według brytyjskiej historii oficjalnej, 14 oficerów i 148 marynarzy. Niemieckie zestawienia podają, że ocalało tylko 133 ludzi. Zginęło około 330 członków załogi. Uratowani trafili do brytyjskiej niewoli. Część z nich zeznała, że niemieckie okręty podwodne postawiły miny przed Mudros. Brytyjscy lotnicy przeszukali wody wokół bazy, ale żadnych min nie znaleźli.

Goeben trafił o 9.48 na trzecią minę, a około 11.30 osiadł na mieliźnie pod przylądkiem Nagara w Dardanelach. Jeszcze tego samego dnia zaczęły go bombardować brytyjskie samoloty.

Znaczenie

Dla floty osmańskiej strata Breslau była ciosem nie do odrobienia. Turcja straciła swój najnowocześniejszy krążownik, a jedyny okręt, który mógł się z nim równać, Goeben, był ciężko uszkodzony. Według brytyjskiej historii oficjalnej, opartej na relacji niemieckiego historyka Hermanna Loreya, wiadomość o zatonięciu wywołała w Konstantynopolu oburzenie. Turcy uważali, że Niemcy lekkomyślnie zaryzykowali okręty pływające pod banderą osmańską. Już przy planowaniu wypadu Enver Pasza przestrzegał, że oba krążowniki są dla Turcji tak cenne jak Grand Fleet dla Wielkiej Brytanii.

Brytyjczycy stracili dwa monitory i około 140 ludzi, ale pozbyli się okrętu, który od 1914 roku zmuszał ich do trzymania sił przy wyjściu z Dardaneli. Breslau poszedł na dno niespełna cztery lata po tym, jak razem z Goebenem wymknął się całej brytyjskiej flocie śródziemnomorskiej i stał się jednym z symboli niemieckiej obecności w Turcji.