Sztandary dla Armii Polskiej we Francji

22 czerwca 1918 roku w obozie wojskowym pod Mailly w Szampanii odbyła się uroczystość wręczenia sztandarów pierwszym pułkom Armii Polskiej we Francji. Przyjechali na nią prezydent Francji Raymond Poincaré, francuski minister spraw zagranicznych i członkowie Komitetu Narodowego Polskiego z Romanem Dmowskim na czele. Część polskich opracowań umieszcza uroczystość w pobliskim Brienne-le-Château. Sztandary ufundowały francuskie miasta. Według historii pułków spisanych po wojnie sztandary od Verdun, Nancy i Belfortu otrzymały 2 i 3 pułk strzelców polskich oraz 1 pułk artylerii polowej.

Prezydent mówił do żołnierzy: „Odtąd nie pod obcym znakiem walczyć będą synowie Polski. Mieć odtąd będą barwy własne”. Przemawiał także Dmowski. Żołnierze złożyli przysięgę, w której przyrzekali wierność „Ojczyźnie mojej, Polsce jednej i niepodzielnej” i gotowość oddania życia „za świętą sprawę jej zjednoczenia i wyzwolenia”, a także obronę sztandaru „do ostatniej kropli krwi”. Dla ochotników, w większości synów emigrantów z Ameryki, był to pierwszy polski sztandar, pod którym mieli iść do boju. Jeszcze w 1914 roku Francuzi, licząc się ze zdaniem Rosji, nie zgodzili się na osobny polski oddział i polskich ochotników wcielano do Legii Cudzoziemskiej.

Najstarszy pułk tej armii nie stał w Mailly. 1 pułk strzelców polskich, utworzony na przełomie 1917 i 1918 roku, był już wtedy na froncie w Szampanii, na południowy wschód od Reims. Według polskich opracowań kilka dni wcześniej, 17 czerwca, złożył przysięgę w Villers-Marmery i otrzymał sztandar ufundowany przez Paryż. Niektóre relacje wymieniają jednak Paryż wśród miast, których sztandary wręczono 22 czerwca. 18 czerwca podczas walk patroli zginął strzelec Jan Rybnowski, uznawany za pierwszego poległego żołnierza Błękitnej Armii.

Uroczystość zbiegła się z rozbudową armii. W czerwcu zaczęto formować z tych pułków 1 Dywizję Strzelców Polskich, której dowódcą został francuski generał Joseph Ecochard. 8 lipca dywizja liczyła według pułkowej historii wydanej w 1929 roku 227 oficerów i nieco ponad 10 tysięcy szeregowych. Większość z nich stanowili ochotnicy z Polonii amerykańskiej, resztę między innymi Polacy z armii francuskiej i rosyjskich oddziałów we Francji oraz dawni jeńcy z armii niemieckiej.

Niespełna trzy tygodnie wcześniej Francja, Wielka Brytania i Włochy uznały w Wersalu zjednoczoną i niepodległą Polskę za warunek pokoju. Uroczystość pod Mailly pokazywała, że sprzymierzeni traktują poważnie także polskie wojsko. Polityczne kierownictwo nad nim Komitet Narodowy Polski sprawował od porozumienia z lutego 1918 roku, ale pełną zwierzchność uzyskał dopiero we wrześniu, a dowództwo objął w październiku generał Józef Haller. W lipcu 1 pułk wziął udział w walkach w Szampanii, a dywizja w pełnym składzie dotarła na front dopiero jesienią.