Generał Haller we Francji

13 lipca 1918 roku do Hawru dotarł generał Józef Haller, dowódca rozbitego dwa miesiące wcześniej pod Kaniowem II Korpusu Polskiego. Za sobą miał kilkutygodniową wędrówkę przez ogarniętą wojną domową Rosję i rejs przez morza północne. Z Murmańska odpłynął 3 lipca, a po drodze zawinął do Szkocji. Taką datę jego przybycia do Francji podają przypisy do powojennego wydania „Polityki polskiej i odbudowania państwa” Romana Dmowskiego i biogramy generała. Datę wypłynięcia z Murmańska potwierdza też wydana w 1921 roku praca Henryka Bagińskiego o wojsku polskim na wschodzie.

Haller zdołał wymknąć się z okrążenia pod Kaniowem w zamieszaniu po kapitulacji korpusu. Przez Kijów przedostał się do Moskwy, gdzie przybył konspiracyjnie 12 czerwca. Porozumiał się tam z Radą Polską Zjednoczenia Międzypartyjnego i pomagał organizować tajne dowództwo wojskowe dla rozproszonych żołnierzy dawnych korpusów polskich. Według części opracowań w Moskwie dotarła do niego wiadomość, że Komitet Narodowy Polski w Paryżu widzi w nim dowódcę tworzonej we Francji armii. Wybrał drogę przez Murmańsk, skąd najłatwiej było przedostać się do państw Ententy. Tą samą drogą szli inni polscy żołnierze. Na dalekiej północy Rosji zaczęły powstawać polskie oddziały, które walczyły potem u boku sojuszników.

Z Hawru generał pojechał do Paryża. Dmowski wspominał, że Haller zjawił się w biurze Komitetu Narodowego nazajutrz po przyjeździe do stolicy, i ocenił, że „przybył w sam czas”. 17 lipca komitet jednogłośnie dokooptował go do swojego składu. Armia Polska we Francji liczyła wtedy jedną dywizję w budowie, dowodzoną przez francuskiego generała, a jej najstarszy pułk walczył już w Szampanii. Zaledwie trzy tygodnie wcześniej jej pułki otrzymały sztandary. Komitet szukał dla niej polskiego wodza, a sława Rarańczy i Kaniowa sprawiła, że wybór padł na Hallera. 4 października 1918 roku komitet powierzył mu formalnie dowództwo nad armią, którą od jego nazwiska zaczęto nazywać Armią Hallera.