Wielka Brytania obiecuje Grecji Lemnos

20 marca 1915 roku rząd brytyjski zagwarantował Grecji, że w przyszłym traktacie pokojowym Turcja odstąpi jej wyspę Lemnos. Według brytyjskiej monografii sztabu marynarki była to tajna gwarancja, złożona nowemu rządowi Dimitriosa Gunarisa. Miała uspokoić Ateny, zaniepokojone tym, że Brytyjczycy urządzili na greckiej wyspie bazę wyprawy przeciw Dardanelom, a na greckie pytania odpowiedzieli 9 marca, że wymaga tego konieczność wojskowa.

Obawy Aten

Greków niepokoiło też to, że Londyn traktował wyspę jak sporne terytorium tureckie, skoro Turcja nigdy nie uznała greckiej władzy nad nią. W takim razie jej przyszłość mogła się stać przedmiotem przetargów przy podziale Imperium Osmańskiego. Na początku marca Rosja zażądała dla siebie Konstantynopola i cieśnin, a wraz z nimi wysp Imbros i Tenedos u wejścia do Dardaneli, i Wielka Brytania przyjęła te żądania. Lemnos leżał niewiele dalej, około 50 kilometrów od wejścia do cieśniny. Piotrogród sprzeciwił się też niedawno udziałowi Greków w operacji w Dardanelach, bo nie chciał ich widzieć w Konstantynopolu.

Obawy nie były bezpodstawne. W sierpniu 1914 roku, gdy Ententa próbowała utrzymać Turcję z dala od wojny, rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Sazonow był gotów oddać Turkom Lemnos, a Grecji zaproponować w zamian rekompensatę w Epirze. Londyn się temu sprzeciwił, a jesienią Turcja i tak przystąpiła do wojny po stronie Niemiec.

Baza nie do zastąpienia

Dla Brytyjczyków dobre stosunki z Atenami miały w tych dniach szczególne znaczenie. Dwa dni wcześniej atak floty na forty w Dardanelach załamał się i coraz wyraźniej było widać, że bez wojsk lądowych cieśnin nie da się zdobyć. Zatoka Mudros była jedynym miejscem w pobliżu, gdzie mogły się zebrać dziesiątki tysięcy żołnierzy i setki statków. Otwarty spór z Grecją o wyspę mógł zagrozić całemu przedsięwzięciu.

Gwarancja nic Brytyjczyków nie kosztowała. Lemnos i tak od 1912 roku był w greckich rękach, a mocarstwa przyznały go Grecji już w lutym 1914 roku. Londyn zobowiązywał się tylko do tego, by po zwycięstwie Turcja wreszcie uznała ten stan rzeczy. Publicznie Brytyjczycy nadal tłumaczyli swoją obecność na wyspie tym, że sułtan nie zatwierdził decyzji mocarstw. Taki półoficjalny komunikat ogłosił 30 marca dziennik „The Times”.

Dalsze losy

Podobną obietnicę rząd brytyjski złożył Grecji w lipcu 1915 roku w sprawie wyspy Lesbos, na której alianci również urządzili bazę. Lemnos pozostał przez całą wojnę bazą floty Ententy. W październiku 1918 roku w porcie Mudros podpisano rozejm, który zakończył wojnę z Imperium Osmańskim.

Sprawę wyspy ostatecznie rozstrzygnął dopiero traktat w Lozannie z 1923 roku. Turcja uznała w nim decyzję mocarstw z lutego 1914 roku, a tym samym grecką suwerenność nad Lemnos, Samotraką, Lesbos, Chios, Samos i Ikarią. Imbros i Tenedos wróciły do Turcji. Na mocy podpisanej wtedy konwencji o cieśninach Lemnos, leżący u ich wejścia, miał jednak pozostać zdemilitaryzowany.