Brytyjska odpowiedź w sprawie Lemnos

9 marca 1915 roku rząd brytyjski odpowiedział na zapytanie Grecji w sprawie zajęcia wyspy Lemnos. Według brytyjskiej chronologii wojny Londyn powołał się na konieczność wojskową. Zatoka Mudros była najlepszym naturalnym portem w pobliżu Dardaneli, a flota, która od trzech tygodni atakowała tureckie forty, nie mogła się bez niego obejść. Tego samego dnia król Konstantyn I powierzył urząd premiera Dimitriosowi Gunarisowi i to jego rząd musiał zająć stanowisko wobec brytyjskich wyjaśnień.

Wyspa na pół turecka

Brytyjczycy nie poprzestali na argumencie z konieczności. Jak relacjonował George F. Abbott, autor wydanej w 1922 roku książki o Grecji i aliantach, na grecki sprzeciw Londyn odpowiadał, że Turcja nigdy nie przyjęła decyzji mocarstw z lutego 1914 roku, która przyznała Grecji wyspy zdobyte w pierwszej wojnie bałkańskiej. Wielka Brytania, prowadząc wojnę z Turcją, miała więc prawo traktować je jak terytorium tureckie. Jednocześnie zapewniano, że nie oznacza to żadnego uszczuplenia greckiej suwerenności.

Podobnie rozumował już w lutym minister spraw zagranicznych Edward Grey, gdy premier Herbert Asquith zapytał go, czy korzystanie z Lemnos nie złamie greckiej neutralności. Według Greya Turcja nie mogła zarzucić Grekom, że pozwalając na to, naruszają neutralność, bo tym samym uznałaby, że wyspa należy do Grecji. Jeszcze niedawno Brytyjczycy stanowczo sprzeciwiali się pomysłowi, by Lemnos oddać Turcji. W sierpniu 1914 roku rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Sazonow był gotów zaproponować to Turkom w zamian za ich neutralność, ale Grey odmówił, bo wyspa leżała tuż u wejścia do cieśnin.

Krytyka

Abbott, sympatyzujący z królem Konstantynem, wytykał tej konstrukcji niekonsekwencję. Dopóki Turcja była neutralna, Londyn uważał, że wyspy do niej nie należą. Gdy stała się wrogiem, przyznał jej do nich prawo, ale tylko na czas wojny i tylko w takim zakresie, w jakim było to wygodne. Także w artykule opublikowanym w 1918 roku w amerykańskim piśmie prawa międzynarodowego dowodzono, że argument nie wytrzymuje krytyki, bo zajęcie terytorium neutralnego państwa jest naruszeniem neutralności bez względu na to, jak ocenia się jego tytuł do tej ziemi. Autor przyznawał jednak, że aliantów usprawiedliwiała milcząca zgoda rządu Wenizelosa.

Nowy gabinet nie zamierzał wywoływać sporu. Gunaris i jego minister spraw zagranicznych Jeorjos Zografos zapewniali, że Grecja zachowa przyjazną postawę wobec Ententy, a z wyspy nikt nie próbował usunąć Brytyjczyków. Wręcz przeciwnie, w kolejnych tygodniach Mudros zapełnił się okrętami, transportowcami i obozami. Londyn chciał jednak uspokoić Ateny także co do przyszłości wyspy i w ciągu kilkunastu dni przygotował dla Greków dalej idące zapewnienie.