Francja zarządza powszechną mobilizację

1 sierpnia 1914 roku po południu rząd Francji zarządził powszechną mobilizację. Do dowódców wojskowych, prefektów i merów wysłano tysiące telegramów. Na murach miast rozklejano obwieszczenia, w kościołach biły dzwony, a na wsiach wiadomość ogłaszali żandarmi. Pierwszym dniem mobilizacji był 2 sierpnia.

Decyzja zapadła po kilku dniach narastającego napięcia. Poprzedniego dnia Niemcy zażądały od Francji deklaracji, czy pozostanie neutralna w wojnie niemiecko-rosyjskiej. Premier René Viviani odpowiedział jedynie, że Francja będzie działać zgodnie ze swoimi interesami. Szef sztabu generalnego Joseph Joffre od dawna ostrzegał, że każdy dzień zwłoki daje przewagę Niemcom, które rozpoczęły już przygotowania wojenne.

Francja starała się jednocześnie pokazać, że nie jest stroną atakującą. Już 30 lipca rząd polecił wycofać wojska na odległość 10 kilometrów od granicy z Niemcami, by uniknąć przypadkowych incydentów. Rządowa proklamacja ogłaszająca mobilizację, podpisana między innymi przez prezydenta Raymonda Poincarégo, zapewniała obywateli, że mobilizacja nie oznacza jeszcze wojny.

Nastroje społeczne były poważne, ale zdecydowane. Poprzedniego wieczoru w Paryżu zastrzelono przywódcę francuskich socjalistów Jeana Jaurèsa, najbardziej znanego przeciwnika wojny. Mimo to socjaliści i związkowcy nie wezwali do oporu przeciw mobilizacji. Kilka dni później wszystkie główne siły polityczne zawarły „święte zjednoczenie” (union sacrée) w obronie kraju.

Mobilizacja trwała od 2 do 18 sierpnia. W tym czasie trzeba było powołać, umundurować, uzbroić i przewieźć koleją ponad trzy miliony ludzi. 3 sierpnia Niemcy wypowiedziały Francji wojnę, a armia francuska pod dowództwem Joffre’a rozpoczęła realizację planu ofensywy przeciw Niemcom.