Lens w I wojnie światowej

Lens, miasto w departamencie Pas-de-Calais, było przed wojną stolicą jednego z najważniejszych zagłębi węglowych Francji. Niemcy zajęli je w październiku 1914 roku i trzymali przez cztery lata, a front przez cały ten czas biegł o kilka kilometrów od jego domów. Pod miastem toczyły się bitwa pod Loos w 1915 roku i bitwa o wzgórze 70 w 1917 roku. Gdy w październiku 1918 roku Niemcy odeszli, z Lens zostały gruzy i zalane kopalnie.

Październik 1914 roku

W 1914 roku Lens liczyło około 35 tysięcy mieszkańców (według miejskich opracowań 36 000), w większości rodzin górniczych. Pod koniec września przez miasto ciągnęli uciekinierzy z okolic Douai, a w Lens została niespełna połowa ludności. Trwał wyścig do morza i francuska 10 Armia biła się z Niemcami o Arras i wzgórza Artois.

W niedzielę 4 października o świcie Niemcy uderzyli od strony Douai. Kompania francuskich strzelców na rowerach i szwadron dragonów broniły się nad kanałem, ale przed południem dostały rozkaz odwrotu, a wieczorem Niemcy wkroczyli do miasta. Mera Émile’a Basly’ego, dawnego górnika i posła, zatrzymano na dobę jako zakładnika. Pierwsza bitwa w Artois zakończyła się tak, że Francuzi obronili Arras, a Niemcy zatrzymali Lens z kopalniami węgla i wzgórza Vimy i Lorette, z których widzieli francuskie tyły.

Za linią frontu (1915–1916)

Lens stało się dla Niemców ważnym ośrodkiem zaopatrzenia, a Francja straciła wraz z nim kopalnie ważne dla swojego przemysłu. 25 września 1915 roku brytyjska 1 Armia generała Douglasa Haiga uderzyła w zagłębiu na północ od miasta, po raz pierwszy wypuszczając na dużą skalę chmurę chloru. W bitwie pod Loos Brytyjczycy zdobyli pierwszego dnia wieś Loos i wdarli się na wzgórze 70, ale nie przełamali drugiej pozycji niemieckiej i do miasta nie doszli. Tego samego dnia na południe od Lens francuska 10 Armia zaczęła trzecią bitwę w Artois.

Miasto leżało pod stałym ostrzałem. 18 stycznia 1916 roku zawalił się kościół Saint-Léger przy głównym placu. 18 czerwca 1916 roku nad okolicami Lens zginął Max Immelmann, pierwszy wielki as niemieckiego lotnictwa.

Rok 1917

9 kwietnia 1917 roku Kanadyjczycy uderzyli na grzbiet Vimy, z którego widać było Lens i równinę Douai. Po jego utracie Niemcy cofnęli się na pozycję wokół zachodnich przedmieść miasta, a 11 kwietnia wysiedlili z Lens jego mieszkańców. Domy, które jeszcze stały, wysadzano i palono, a piwnice i kopalnie zamieniły się w umocnione punkty oporu.

Latem 1 Armia kazała Korpusowi Kanadyjskiemu zdobyć Lens. Nowy dowódca korpusu, generał Arthur Currie, przekonał przełożonych, że lepiej zająć panujące nad miastem wzgórze 70 i czekać, aż Niemcy będą je odbijać pod ogniem kanadyjskiej artylerii. 15 sierpnia Kanadyjczycy zdobyli szczyt i w ciągu trzech dni odparli, według Curriego, 21 kontrataków. Natarcia na samo Lens w dniach 21–25 sierpnia, w ruinach i piwnicach, przyniosły jednak duże straty i niewiele zdobyczy. Miasto zostało w niemieckim występie frontu, otoczonym przez Brytyjczyków z trzech stron.

Wyzwolenie i ruiny (1918)

Odwrót wymusiły na Niemcach klęski na innych odcinkach: przełamanie linii Drocourt–Quéant na początku września i natarcia na Linię Hindenburga pod koniec miesiąca. W nocy z 1 na 2 października niemiecka 6 Armia zaczęła się cofać między Armentières a Lens. 3 października patrole brytyjskiej 1 Armii stwierdziły, że Lens jest puste. Francuskie źródła podają często datę 4 października.

Przed odejściem Niemcy zalali i zniszczyli kopalnie, a ulice pełne były niewybuchów. Nauczyciel ze szkoły kopalnianej opisał miasto, w którym nie ostała się ani jedna ściana. Według miejskich opracowań Lens było zniszczone w ponad 90 procentach. Odbudową kierował mer Basly, a nowy plan miasta zatwierdzono w 1924 roku. Odbudowa trwała do końca lat dwudziestych, a ratusz postawiono na nowo według planów sprzed wojny.