Polki otrzymują prawa wyborcze

28 listopada 1918 roku Józef Piłsudski jako Tymczasowy Naczelnik Państwa podpisał dekret o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego i dekret, który wyznaczał wybory na 26 stycznia 1919 roku. Pierwszy artykuł ordynacji stanowił, że wyborcą do Sejmu jest „każdy obywatel Państwa bez różnicy płci”, który ukończył 21 lat. Kobiety mogły też kandydować. Polki dostały pełne prawa wyborcze, czynne i bierne, na tych samych zasadach co mężczyźni, wcześniej niż kobiety w wielu dawnych demokracjach Europy. Wybory miały być powszechne, równe, bezpośrednie, tajne i proporcjonalne.

Ordynację przygotował rząd socjalisty Jędrzeja Moraczewskiego, a jej założenia sam premier ogłosił w prasie 20 listopada. Lewica niepodległościowa zapowiadała prawo głosu dla kobiet od dawna. Obiecywał je w swoim manifeście z 7 listopada rząd lubelski Ignacego Daszyńskiego, a gabinet Moraczewskiego, złożony w dużej części z tych samych ludzi, dotrzymał słowa. Ordynacja przewidywała jednego posła na około 50 tysięcy mieszkańców. Głosu nie mieli żołnierze w czynnej służbie, choć mogli kandydować. Dekrety ukazały się w „Dzienniku Praw Państwa Polskiego” 6 grudnia.

Prawa wyborcze nie spadły jednak kobietom z nieba. Polskie działaczki domagały się ich od początku stulecia, a w czasie wojny, gdy przejmowały obowiązki mężczyzn w domu, pracy i w organizacjach społecznych, a część z nich służyła w konspiracji niepodległościowej, ich głos stał się trudny do zignorowania. Gdy po powrocie Piłsudskiego do Warszawy ważyły się losy nowego państwa, organizacje kobiece wysłały do niego delegacje. W imieniu komitetu równouprawnienia kobiet praw politycznych zażądała od niego Zofia Moraczewska, żona przyszłego premiera. Według przekazywanej później anegdoty lekarka i feministka Justyna Budzińska-Tylicka z towarzyszkami wprosiła się do Naczelnika, stukając parasolkami w okno. Kobiety przekonywały, że ograniczanie praw obywatelskich ze względu na płeć jest w demokratycznej Polsce przeżytkiem. Piłsudski przyjął ich argumenty, choć podobno półżartem dopytywał, czy kobiety w Sejmie nie uchwalą prohibicji.

W styczniowych wyborach frekwencja przekroczyła 70 procent, a w części okręgów 90 procent. W Sejmie Ustawodawczym, także po wyborach uzupełniających w zaborze pruskim, zasiadło w sumie osiem kobiet, wśród nich chemiczka Gabriela Balicka z narodowej demokracji, ludowczyni Irena Kosmowska z PSL „Wyzwolenie” i socjalistka Zofia Moraczewska, która w marcu 1919 roku jako pierwsza kobieta przemówiła z sejmowej trybuny. Stanowiły niespełna 2 procent posłów. Polki głosowały w pierwszych wyborach odrodzonego państwa, a prawo wyborcze kobiet potwierdziła w 1921 roku konstytucja marcowa.