Rząd Moraczewskiego

17 listopada 1918 roku Ignacy Daszyński zrezygnował z misji utworzenia rządu, którą trzy dni wcześniej powierzył mu Józef Piłsudski. Tego samego dnia ustąpiło też prowizorium Władysława Wróblewskiego, ostatni gabinet powołany jeszcze przez Radę Regencyjną. Na wniosek Daszyńskiego Józef Piłsudski mianował premierem w nocy z 17 na 18 listopada Jędrzeja Moraczewskiego. Nowy rząd zaprzysiężono i ministrowie przejęli resorty 18 listopada, dlatego część opracowań podaje tę datę jako początek gabinetu. Skończył się okres, w którym Polska miała dwa konkurencyjne rządy, w Warszawie i w Lublinie.

Daszyński, szef rządu lubelskiego, przez trzy dni próbował zbudować gabinet z udziałem wszystkich stronnictw. Narodowi demokraci, najsilniejsze ugrupowanie prawicy, nie chcieli jednak rządu z socjalistą na czele, a najostrzej sprzeciwiał się mu Wojciech Korfanty. Moraczewski także był socjalistą, ale uchodził za kandydata, którego endecja mogła zaakceptować. Urodził się w 1870 roku w Trzemesznie w zaborze pruskim. Był inżynierem kolejowym po Politechnice Lwowskiej, jednym z przywódców galicyjskiej Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej i od 1907 roku posłem do parlamentu austriackiego. W czasie wojny służył w I Brygadzie Legionów, a w rządzie lubelskim był ministrem komunikacji.

Skład gabinetu był zbliżony do lubelskiego. Weszli do niego socjaliści, ludowcy z PSL „Wyzwolenie” i „Piasta” oraz kilku bezpartyjnych fachowców. Sprawy wewnętrzne objął Stanisław Thugutt, zagraniczne socjalista Leon Wasilewski, a na liście gabinetu jako minister bez teki figurował Wincenty Witos, choć sam we wspomnieniach twierdził, że udziału w obu rządach, lubelskim i warszawskim, odmówił. Ministerstwem spraw wojskowych pokierował początkowo sam Piłsudski. Według relacji przytaczanej przez historyków Piłsudski postawił Moraczewskiemu dwa warunki: nie zmieniać zarządzeniami stosunków społecznych i w ciągu tygodnia przygotować ordynację wyborczą do Sejmu, pracując nad nią tak, jakby kopał okopy.

Rząd zaczął działać szybko. W następnych dniach wprowadził ośmiogodzinny dzień pracy, a 28 listopada ordynację wyborczą, która dała prawo głosu kobietom i wyznaczyła wybory do Sejmu Ustawodawczego na styczeń 1919 roku. Prawica uważała gabinet za zbyt radykalny, komuniści za burżuazyjny, a mocarstwa Ententy niechętnie patrzyły na rząd ludzi, którzy w czasie wojny współpracowali z państwami centralnymi. Moraczewski kierował rządem niespełna dwa miesiące.