Cieśnina Kaletańska w I wojnie światowej

Cieśnina Kaletańska, którą Brytyjczycy nazywają Cieśniną Dover, łączy kanał La Manche z Morzem Północnym w najwęższym miejscu między Anglią a Francją. W czasie wojny biegła przez nią najkrótsza droga z Anglii do Francji, którą płynęli żołnierze i zaopatrzenie armii brytyjskiej, a zarazem był to skrót, którym niemieckie okręty podwodne mogły dostać się na szlaki żeglugowe kanału i Atlantyku. Przez cztery lata pilnował jej Patrol Dover. Brytyjczycy przegradzali ją sieciami i minami, a Niemcy z pobliskich portów Flandrii odpowiadali nocnymi rajdami torpedowców.

Wąskie gardło

Między South Foreland w hrabstwie Kent a przylądkiem Gris-Nez pod Calais cieśnina ma zaledwie 33,2 kilometra szerokości. Według admirała Reginalda Bacona, dowódcy w Dover w latach 1915–1917, przechodził przez nią cały ruch z ujścia Tamizy, a także zaopatrzenie dla armii francuskiej, brytyjskiej i belgijskiej na północy, kierowane do Calais i Dunkierki. Na kotwicowisku Downs u wybrzeży Kentu kontrolowano statki płynące w obie strony. Bacon wyliczył, że w latach 1915–1917 przeszło przez nie około 120 000 parowców handlowych, z których na minach zatonęło pięćdziesiąt.

Znaczenie cieśniny wzrosło jesienią 1914 roku. Niemcy zajęli porty belgijskiego wybrzeża, a 2 listopada Admiralicja ogłosiła całe Morze Północne obszarem wojskowym i kazała statkom neutralnym płynącym do Holandii i Skandynawii iść przez cieśninę. Royal Navy mogła tam łatwiej przeszukiwać je w poszukiwaniu kontrabandy, co ułatwiało blokadę Niemiec.

Patrol Dover

Samodzielne dowództwo strzegące cieśniny powstało 12 października 1914 roku, tuż po upadku Antwerpii. Pierwszym dowódcą Patrolu Dover był kontradmirał Horace Hood, od kwietnia 1915 roku kierował nim Bacon, a od 1 stycznia 1918 roku wiceadmirał Roger Keyes. Patrol miał bazy w Dover i Dunkierce i zebrał bardzo różne jednostki: krążowniki, monitory, niszczyciele, uzbrojone trawlery i dryftery, trałowce, kutry motorowe, okręty podwodne i samoloty. Osłaniał transportowce i statki szpitalne, stawiał i trałował miny, polował na okręty podwodne i ostrzeliwał z morza niemieckie pozycje na wybrzeżu Belgii.

Pierwsze straty przyszły szybko. 31 października 1914 roku U-27 storpedował niedaleko Calais okręt-bazę wodnosamolotów Hermes, a 11 listopada U-12 zatopił koło Deal kanonierkę Niger. 17 listopada 1915 roku statek szpitalny Anglia, wiozący rannych z Francji, wszedł pod Folkestone na minę postawioną przez podwodny stawiacz min UC-5. Bacon zapisał, że był to jedyny statek szpitalny uszkodzony na jego wodach.

Zapory

Zimą 1915 roku Hood zaczął przegradzać cieśninę sieciami sygnalizacyjnymi, które zdradzały obecność okrętu podwodnego, i polami minowymi. 4 marca niszczyciele zniszczyły w jej wodach U-8, a na początku kwietnia zapora działała już w pełni. 10 kwietnia niemiecki Admiralstab zabronił okrętom podwodnym Floty Pełnomorskiej przechodzenia przez cieśninę i odtąd musiały płynąć na Atlantyk dookoła Szkocji. Mniejsze okręty z Flandrii nie przestały jednak próbować, a w 1916 roku Niemcy przekonali się, że nocą można przejść cieśninę na powierzchni. Bacon odgrodził też od morza wody przed Zeebrugge i Ostendą.

Dopiero głębokie pole minowe z Folkestone do Gris-Nez, postawione na przełomie 1917 i 1918 roku i oświetlane nocą racami i reflektorami, zamknęło cieśninę naprawdę. Według brytyjskiej historii oficjalnej między 19 grudnia 1917 a 8 lutego 1918 roku zginęło w niej pięć niemieckich okrętów podwodnych, a przez poprzednie dwa lata tylko dwa. Spór o skuteczność zapory Bacona przyczynił się też do dymisji admirała Jellicoe i odwołania samego Bacona.

Nocne rajdy

Odpowiedzią Niemców były nocne wypady torpedowców z portów Flandrii. W nocy z 26 na 27 października 1916 roku dwie flotylle z Zeebrugge zatopiły stary niszczyciel Flirt, transportowiec Queen i kilka dryfterów pilnujących sieci, a w marcu 1917 roku niszczyciel Paragon. W nocy z 20 na 21 kwietnia 1917 roku Brytyjczycy odpłacili się: lidery Swift i Broke zatopiły dwa niemieckie torpedowce, G 42 i G 85, jeden z nich taranem.

Ostatni i najbardziej udany rajd przyszedł w nocy z 14 na 15 lutego 1918 roku. Niemieckie torpedowce wpadły na kutry oświetlające nowe pole minowe i zatopiły siedem dryfterów i trawler. Zabitych i zaginionych było, według Newbolta, 89. Następnej nocy niemiecki okręt podwodny ostrzelał Dover. Brytyjczycy szybko przywrócili jednak nocne patrole, a w kwietniu okręty Patrolu Dover same uderzyły na porty Flandrii w rajdzie na Zeebrugge. Po wojnie marynarzom patrolu postawiono pomniki po obu stronach cieśniny: w 1921 roku obelisk przy St Margaret’s Bay, a drugi na przylądku Blanc-Nez.