Korfu w I wojnie światowej

Korfu, grecka wyspa na Morzu Jońskim u wejścia na Adriatyk, była w latach 1916–1918 schronieniem Serbii na wygnaniu. Zimą 1916 roku Ententa zajęła ją wbrew protestom Aten i przewiozła na nią z Albanii resztki armii serbskiej. Tysiące wycieńczonych żołnierzy zmarły na wysepce Vido, ale ocaleni odzyskali tu siły i wiosną popłynęli na front. Na Korfu urzędował rząd serbski, tu w 1917 roku podpisano deklarację o wspólnym państwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców, a w porcie stała francuska flota.

Wyspa neutralna

Do 1864 roku Korfu wraz z innymi Wyspami Jońskimi było pod protektoratem brytyjskim. Gdy Wielka Brytania oddawała je Grecji, mocarstwa w traktacie londyńskim z 29 marca 1864 roku ogłosiły „wieczystą neutralność” Korfu, a król Grecji zobowiązał się jej strzec. Na wyspie urodził się w 1853 roku generał Ian Hamilton, późniejszy dowódca spod Gallipoli. Od 1907 roku do cesarza Wilhelma II należał tu pałac Achilleion.

Przyjęcie armii serbskiej

Jesienią 1915 roku Serbię zajęli Austriacy, Niemcy i Bułgarzy, a jej armia przeszła zimą przez góry Albanii na wybrzeże. Sprzymierzeni rozważali Korsykę, Tunezję i Algierię, ale wybrali Korfu. Brytyjski dziennikarz Gordon Gordon-Smith tłumaczył, że wyspa leżała zaledwie kilka godzin żeglugi od albańskich portów, miała klimat podobny do serbskiego i była blisko przyszłego pola walki, w Albanii lub pod Salonikami.

10 stycznia 1916 roku Ententa zawiadomiła Grecję o swoim planie, a 11 stycznia wylądowali Francuzi i wywiesili trójkolorową flagę nad Achilleionem. Rząd w Atenach zaprotestował, powołując się na wieczystą neutralność wyspy, ale Ententa nie ustąpiła. Od połowy stycznia przypływali pierwsi Serbowie, a według danych francuskiej misji do 19 lutego przywieziono na wyspę prawie 139 tysięcy żołnierzy i cywilów.

Wyspa śmierci

Korfu, które liczyło wtedy około 100 tysięcy mieszkańców, nie było gotowe na takie tłumy. Padało bez przerwy, Serbowie nie mieli namiotów, a obozy zamieniły się w morze błota. Najciężej chorych przewożono na wysepkę Vido u wejścia do portu w mieście Korfu. Gdy na skalistej ziemi zabrakło miejsca na groby, zmarłych zatapiano w morzu. Serbowie nazwali Vido „wyspą śmierci”, a wody wokół niej „Błękitnym Grobowcem”. Według francuskiej historii oficjalnej od 29 stycznia do końca kwietnia zmarło na Korfu 5400 Serbów, serbskie szacunki sięgają około 10 tysięcy.

Odrodzenie armii i rząd na wygnaniu

Większość ocalałych szybko jednak wracała do sił. Francuzi zbudowali polowe piekarnie, przysłali mundury i broń, a armię zorganizowano na nowo w sześć dywizji piechoty i dywizję kawalerii. Wiosną 1916 roku statki przewiozły ją do Salonik, skąd w lipcu wróciła do walki. Gordon-Smith zapisał, że gdy wojsko odpływało, burmistrz Korfu podziękował mu w odezwie za wzorową dyscyplinę: przez cztery miesiące żołnierze nie popełnili żadnej kradzieży i nie ścięli ani jednego drzewa oliwnego.

Na wyspie zostali rząd serbski premiera Nikoli Pašicia, szpitale i około 10 000 ludzi. W mieście Korfu ukazywał się urzędowy dziennik „Srpske novine”, działały serbskie szkoły, a we wrześniu 1916 roku w miejskim teatrze zebrał się serbski parlament. 20 lipca 1917 roku Pašić i Ante Trumbić, przewodniczący Komitetu Jugosłowiańskiego, podpisali tu deklarację z Korfu, zapowiadającą wspólne królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców pod berłem Karadziordziewiciów.

Baza floty

Korfu było też bazą francuskiej floty, która pilnowała wyjścia z Adriatyku i trzymała w nim flotę austro-węgierską. W marcu 1917 roku niemiecki okręt podwodny zatopił pancernik Danton, który wracał na Korfu po remoncie w Tulonie. Pod koniec kwietnia sojusznicy zebrali się na wyspie na konferencji morskiej, by lepiej chronić żeglugę na Morzu Śródziemnym, a wiosną 1918 roku Francuzi zaczęli stawiać od wysepki Fano, na północny zachód od Korfu, zaporę z sieci przeciw okrętom podwodnym.

Pamięć

Serbowie zostali na Korfu do końca wojny, a w listopadzie 1918 roku regent Aleksander wrócił do odzyskanego Belgradu. Na wyspie zostało 28 serbskich cmentarzy wojskowych. W latach trzydziestych Serbowie wznieśli na Vido mauzoleum, które miało pomieścić szczątki żołnierzy z cmentarzy na Wyspach Jońskich i upamiętnić pochowanych w morzu. Co roku delegacja Serbii składa wieńce w mauzoleum i na morzu, nad „Błękitnym Grobowcem”.