Koniec bitwy o Przemyśl

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 11 czerwca 1915 roku koniec bitwy o Przemyśl, która według niej trwała od 24 maja. Sama twierdza była wtedy od ośmiu dni w rękach państw centralnych. Wojska niemieckie i austro-węgierskie weszły do niej 3 czerwca. Brytyjska data obejmuje więc także walki, które po upadku twierdzy toczyły się dalej na wschód od niej, na drodze do Mościsk i Lwowa. Inne źródła kończą bitwę wcześniej. Austriacka historia oficjalna opisuje „bitwę pod Przemyślem” od 24 maja do 4 czerwca, a Encyclopaedia Britannica z 1922 roku od 24 maja do 6 czerwca. Na naszej stronie opisujemy te walki jako odbicie Przemyśla, od natarcia pod Radymnem do wejścia do twierdzy.

Walki pod Mościskami

Po odejściu z Przemyśla Rosjanie nie uciekli daleko. 4 czerwca austro-węgierska 2 Armia i niemiecki Korpus Beskidzki przełamały wreszcie ich pozycje na wzgórzach na południowy wschód od twierdzy. Na północny zachód od Krukienic powstała wyrwa szeroka na osiem kilometrów, a po tygodniach szturmów padło wzgórze Gaj koło Husakowa. Rosjanie cofnęli się jednak tylko na wzgórza na południe i na zachód od Mościsk i znów stawili opór. Na północ od szosy niemiecki XLI Korpus Rezerwowy 5 i 6 czerwca zepchnął ich pod Starzawą i Czerniawą za rzekę Wisznię, przy pomocy austro-węgierskiego pułku piechoty nr 55. Na tym natarcie stanęło. Austro-węgierska piechota, której brakowało ciężkiej artylerii i amunicji, znów musiała podkopywać się pod rosyjskie linie. 9 czerwca dowództwo Augusta von Mackensena wstrzymało te ataki do czasu nowej, wielkiej ofensywy.

Na północ od Przemyśla, nad dolnym Sanem, wygasło w tym czasie ostatnie rosyjskie kontrnatarcie. Od nocy na 1 czerwca rosyjska 3 Armia atakowała austro-węgierską 4 Armię i północne skrzydło Mackensena. Pod Rudnikiem zepchnęła Austriaków o kilka kilometrów, ale 4 czerwca jej siły się wyczerpały. Według Encyclopaedii Britanniki tego dnia austro-węgierski 59 Pułk Piechoty odparł pod Tarnogórą natarcie czterech pułków rosyjskiej 61 Dywizji.

Przygotowania do marszu na Lwów

Upadek Przemyśla otworzył państwom centralnym drogę na wschód. Szefowie sztabów generalnych, Erich von Falkenhayn i Franz Conrad von Hötzendorf, postanowili nie zatrzymywać się na Sanie i Dniestrze, choć Austro-Węgry od niedawna walczyły także z Włochami. Celem nowego uderzenia miał być Lwów. Od 4 czerwca pod Rzeszowem wyładowywano nowe dywizje niemieckie: XXII Korpus Rezerwowy, 22 i 107 Dywizję Piechoty oraz bawarską 8 Dywizję Rezerwową. Austro-węgierska 3 Armia, która walczyła pod Przemyślem, została rozwiązana, a jej korpusy przeszły do sąsiednich armii. Mackensen dostał pod swoje rozkazy także austro-węgierską 4 Armię, a wkrótce miała do niego dołączyć i 2 Armia.

Plan był prosty. Wzmocniona niemiecka 11 Armia miała uderzyć na północ od Gródka, w kierunku Magierowa, i obejść rosyjskie pozycje przed Lwowem od północy. Jej prawe skrzydło miała osłaniać 2 Armia, a lewe 4 Armia, która musiała najpierw przejść San między Sieniawą a Ulanowem. 10 czerwca Mackensen wydał rozkaz natarcia. 4 Armia miała przeprawiać się przez San od 12 czerwca, a główny atak ruszał dzień później.

Rosyjskie armie na skraju sił

Po drugiej stronie frontu panowały ponure nastroje. Według oficjalnych rosyjskich danych, na które powołuje się austriacka historia oficjalna, armie frontu południowo-zachodniego straciły w samym maju 412 tysięcy zabitych, rannych, jeńców i zaginionych. Dywizje miały często stan pułku, brakowało setek tysięcy karabinów, a przede wszystkim pocisków artyleryjskich. Uzupełnienia trafiały na front bez broni i czekały, aż przejmą karabiny poległych i rannych.

Dowódca frontu, generał Nikołaj Iwanow, w raporcie z 5 czerwca opisał położenie w czarnych barwach, ale radził bronić się jak najdłużej. Liczył, że państwa centralne w końcu wyczerpią zapasy amunicji, której zużywały ogromne ilości. Tego samego dnia wydał rozkaz utrzymania linii od Wisły pod Tarnobrzegiem po Dniestr i ściągnął kilka korpusów do odwodu, między innymi pod Lubaczów i Lwów. Przez kolejne dni Rosjanie prawie nie przeszkadzali przeciwnikowi w przygotowaniach. Nowe natarcie Mackensena ruszyło nazajutrz po dacie, którą brytyjska chronologia zamyka bitwę o Przemyśl.