8 Armia rosyjska w I wojnie światowej

Rosyjska 8 Armia, nazywana armią Brusiłowa, była jedną z najskuteczniejszych armii, jakie Rosja wystawiła w tej wojnie. Przez pierwsze półtora roku dowodził nią Aleksiej Brusiłow, który poprowadził ją przez wschodnią Galicję w Karpaty, a w 1915 roku wycofał bez okrążenia na Wołyń. W czerwcu 1916 roku to ona przełamała front pod Łuckiem w ofensywie, która była największym zwycięstwem armii rosyjskiej w tej wojnie. W lipcu następnego roku odniosła jedyny sukces ostatniej rosyjskiej ofensywy, a na początku 1918 roku przestała istnieć.

Brusiłow w Galicji (1914)

Armię utworzono w pierwszych dniach wojny ze sztabu i wojsk Odeskiego Okręgu Wojskowego. Nie istniał nawet plan sformowania jej sztabu. Generał kwatermistrz armii, Anton Denikin, wspominał, że jej dowództwo wyznaczono telegramem w pierwszym dniu mobilizacji, a resztę oficerów zbierano w pośpiechu. Na początku walk miała korpusy VII, VIII, XII i XXIV oraz pięć dywizji kawalerii i tworzyła lewe skrzydło Frontu Południowo-Zachodniego generała Nikołaja Iwanowa.

W drugiej połowie sierpnia armia przeszła graniczny Zbrucz i w bitwie galicyjskiej razem z 3 Armią rozbiła Austriaków nad Złotą Lipą, a potem nad Gniłą Lipą. Brusiłow uważał, że bez jego marszu na południe od Lwowa miasta nie oddano by bez walki. Na początku września jego wojska zajęły Halicz. Gdy Austriacy uderzyli z zachodu pod Gródkiem, główny ciężar natarcia spadł na 8 Armię, ale front wytrzymał.

W armii Brusiłowa służyli dowódcy, o których Rosja usłyszała później. VIII Korpusem dowodził Radko Dimitriew, 48 Dywizją Piechoty Ławr Korniłow, 12 Dywizją Kawalerii Aleksiej Kaledin, a Denikin we wrześniu objął „żelazną” 4 Brygadę Strzelców. Jesienią armia przez trzy tygodnie odpierała ataki austro-węgierskie pod Chyrowem, w listopadzie weszła w Karpaty, gdzie dywizja Korniłowa wbrew rozkazom zeszła aż na równinę węgierską pod Humenné i musiała się przebijać z powrotem, a część jej sił walczyła w grudniu pod Limanową.

Karpaty i odwrót (1915)

Zimą 8 Armia toczyła ciężkie boje w śniegach zimowej bitwy w Karpatach, odpierając austriackie próby odsieczy Przemyśla. W kwietniu, z posiłkami uwolnionymi po kapitulacji twierdzy, opanowała grzbiety Beskidów, ale na dalsze natarcie nie miała już sił.

Po przełamaniu frontu pod Gorlicami w maju 1915 roku musiała zejść z gór. Dywizja Korniłowa, osłaniająca odwrót, została okrążona pod Duklą, a ranny generał trafił do niewoli. Nad Sanem Brusiłow przejął dwa korpusy rozbitej 3 Armii i załogę Przemyśla, ale twierdzy nie utrzymał. Po utracie Lwowa 22 czerwca cofał się w porządku na Wołyń, unikając okrążenia. Pod koniec września dywizja Denikina na kilka dni odbiła Łuck, a w październiku armia zajęła na krótko Czartorysk nad Styrem.

Odwrót miał też ciemną stronę. Brusiłow wielokrotnie zabiegał o wysiedlenie z Wołynia niemieckich kolonistów, twierdząc, że niszczą linie telegraficzne. Jesienią 1915 roku wysiedlano już nawet starców, wdowy i matki poległych żołnierzy.

Kaledin i Łuck (1916)

Pod koniec marca 1916 roku Brusiłow objął Front Południowo-Zachodni, a 8 Armię przejął Kaledin. To jej przypadło główne uderzenie ofensywy Brusiłowa. 4 czerwca artyleria rozpoczęła ostrzał, a 5 czerwca piechota przerwała front austro-węgierskiej 4 Armii na zachód od Ołyki. 7 czerwca Rosjanie weszli do Łucka. Wśród zdobywców była „żelazna” dywizja Denikina, która wzięła Łuck już po raz drugi. Na całym froncie Brusiłowa Austro-Węgry straciły w ciągu kilku tygodni setki tysięcy żołnierzy, w tym ponad ćwierć miliona jeńców.

Zwycięstwo pozostało niewykorzystane. Kaledin posuwał się ostrożnie, a Brusiłow zamiast na Lwów kierował armię na Kowel, węzeł kolejowy łączący jego front z Frontem Zachodnim. W lipcu 8 Armia doszła razem z 3 Armią do Stochodu, a w sierpniu i wrześniu, wzmocniona gwardią, atakowała w bagnach na południe od Kowla. Według rosyjskich opracowań we wrześniowych walkach armia i gwardia zdobyły tylko dwie wsie, tracąc około 30 tysięcy ludzi. Kowla nie wzięła.

Korniłow i koniec (1917–1918)

Po rewolucji lutowej Kaledin sprzeciwiał się reformom Rządu Tymczasowego w wojsku i w maju 1917 roku stracił dowództwo, a armię objął Korniłow. W lipcowej ofensywie Kiereńskiego miała tylko wiązać przeciwnika na południe od Dniestru, a odniosła jedyny wyraźny sukces. Od 6 lipca przełamała front austro-węgierskiej 3 Armii na zachód od Stanisławowa, wzięła około 10 tysięcy jeńców, zajęła Halicz, a 11 lipca Kałusz. Wyróżnił się w tych walkach ochotniczy oddział uderzeniowy kapitana Mitrofana Nieżencewa, zalążek późniejszego pułku korniłowskiego. Nad wezbraną Łomnicą zatrzymały ją niemieckie posiłki i odmowy walki we własnych szeregach. Według austriackich szacunków straciła prawie 40 tysięcy żołnierzy.

Gdy 19 lipca Niemcy przełamali front między Zborowem a Zwyżeniem, w kontrofensywie w Galicji Wschodniej cofnęła się i 8 Armia. Korniłow objął cały front, a armię przejął generał Władimir Czeremisow. Korniłow kazał Czeremisowowi bronić Czerniowców co najmniej sześć dni, by zdążyć wywieźć z miasta wielkie zapasy wojskowe, ale na początku sierpnia 8 Armia oddała je ostatecznie. W sierpniu przeszła pod Front Rumuński, a jej sztab stał pod koniec roku w Mohylowie Podolskim. Armię rozwiązano w styczniu 1918 roku, ale demobilizacja jej wojsk trwała do marca, a część oddziałów weszła potem do Armii Czerwonej.