11 Armia rosyjska w I wojnie światowej

Rosyjska 11 Armia była armią Rosji, utworzoną jesienią 1914 roku do oblężenia twierdzy Przemyśl. Przez całą wojnę walczyła na Froncie Południowo-Zachodnim, w Galicji. W marcu 1915 roku przyjęła kapitulację Przemyśla, potem walczyła w Karpatach, nad Dniestrem i nad Seretem, a w 1916 roku zdobyła w ofensywie Brusiłowa Brody. W lipcu 1917 roku zadała główny cios ostatniej rosyjskiej ofensywy, a trzy tygodnie później rozpadła się pod niemieckim kontratakiem.

Armia pod Przemyślem (1914–1915)

Po nieudanym szturmie twierdzy jesienią 1914 roku Rosjanie nie chcieli wiązać pod Przemyślem najlepszych dywizji polowych. Blokadę powierzyli osobnej Armii Oblężniczej, którą w październiku przemianowano na 11 Armię. Dowodził nią blisko siedemdziesięcioletni generał Andriej Sieliwanow, członek Rady Państwa. Jego siły, złożone głównie z dywizji rezerwowych, polskie szacunki oceniają na około 100 tysięcy ludzi i 300 dział. Rosyjscy historycy zwracają uwagę, że Sieliwanow kierował oblężeniem raczej formalnie, a faktycznie prowadzili je Aleksiej Brusiłow i Dmitrij Szczerbaczow.

W drugim oblężeniu, od listopada, armia nie szturmowała fortów. Otoczyła twierdzę pierścieniem okopów, odcięła ją od dostaw i czekała, aż załodze skończy się żywność. Zimą austro-węgierskie próby odsieczy w zimowej bitwie w Karpatach kosztowały setki tysięcy ludzi i nie przyniosły skutku. 19 marca 1915 roku załoga spróbowała się przebić, a 22 marca wysadziła forty i skapitulowała. Do niewoli poszło około 117–120 tysięcy żołnierzy. Był to największy sukces Rosjan od bitwy galicyjskiej, a car nadał Sieliwanowowi Order Świętego Jerzego.

Karpaty i Galicja Wschodnia (1915)

Uwolnione spod Przemyśla wojska wzmocniły front karpacki. W kwietniu chorego Sieliwanowa zastąpił Szczerbaczow, a armia stanęła na przedgórzu między Drohobyczem a Doliną, naprzeciw niemiecko-austriackiej Armii Południowej. Po przełamaniu frontu pod Gorlicami musiała się cofać razem z całym frontem. W bitwie nad Stryjem Armia Południowa zdobyła 31 maja Stryj i przeszła Dniestr pod Żurawnem, ale Szczerbaczow, wzmocniony świeżym VI Korpusem, 8 i 9 czerwca odrzucił ją kontrnatarciem za rzekę. Był to jeden z niewielu rosyjskich sukcesów tamtych tygodni.

Latem armia cofała się przez Galicję Wschodnią, broniąc się nad Gniłą Lipą i nad Złotą Lipą, aż stanęła nad Seretem. We wrześniu uderzyła z przyczółków pod Tarnopolem i Trembowlą, a bitwa pod Tarnopolem zatrzymała ofensywę państw centralnych w Galicji Wschodniej. Według rosyjskiej listy nagród armia wzięła od drugiej połowy sierpnia do października prawie 53 tysiące jeńców. Jesienią Szczerbaczow objął 7 Armię, a 11 Armię przejął generał Władimir Sacharow.

Ofensywa Brusiłowa (1916)

W ofensywie Brusiłowa 11 Armia, stojąca pod Tarnopolem, miała przede wszystkim wiązać przeciwnika. 4 czerwca 1916 roku jej VI Korpus wdarł się pod Cebrowem w węgierskie okopy, ale w nocnych kontratakach stracił prawie wszystko, co zdobył. Pod Sapanowem nad Ikwą Rosjanie wzięli jednak prawie 3 tysiące jeńców, a Austriacy skierowali tam odwód, oddalając go od Łucka. 28 lipca, gdy Brusiłow wznowił natarcie, 11 Armia zdobyła Brody. W sierpniu wyznaczył jej uderzenie na Brzeżany, ale jego armie były już zmęczone. Jesienią Sacharow objął w Dobrudży połączone siły rosyjskie i rumuńskie, a 11 Armię przejął generał Władysław Klembowski.

Zborów i rozpad (1917–1918)

Po rewolucji lutowej w wojsku powstały wybieralne komitety. W kwietniu 1917 roku przewodniczącym komitetu 11 Armii został Nikołaj Krylenko, późniejszy bolszewicki naczelny wódz, ale w maju stracił poparcie i musiał ustąpić. W czerwcu armię objął generał Iwan Erdeli, a minister wojny Aleksander Kiereński zagrzewał żołnierzy do walki na wiecach.

W planie ofensywy Kiereńskiego to 11 Armia miała przełamać front po obu stronach Zborowa i iść przez Złoczów na Lwów. Jej artyleria otworzyła ogień 29 czerwca, a 1 lipca VI i XLIX Korpus przerwały pod Koniuchami front na styku Armii Południowej i austro-węgierskiej 2 Armii. Następnego dnia pod Zborowem uderzyła walcząca w jej szeregach czechosłowacka brygada, z której pułków jesienią utworzono korpus Legionu Czechosłowackiego. W dwa dni armia wzięła ponad 14 tysięcy jeńców i 31 dział. 6 lipca atak I Korpusu Gwardii rozbił się o świeże dywizje niemieckie i następnego dnia armia przeszła do obrony. Według Stawki straciła ponad 28,5 tysiąca ludzi, najwięcej spośród armii frontu.

19 lipca Niemcy i Austriacy uderzyli między Zborowem a Zwyżeniem. W kontrofensywie w Galicji Wschodniej 11 Armia rozpadła się w ciągu dwóch dni: żołnierze porzucali okopy i odmawiali kontrataków, a całe korpusy odchodziły bez walki. Erdelego zastąpił generał Piotr Bałujew. Cofający się żołnierze rabowali Tarnopol, a dowódca frontu Ławr Korniłow kazał rozstrzeliwać takich ludzi bez sądu. 25 lipca, w dniu upadku Tarnopola, rząd przywrócił na froncie karę śmierci. Rosjanie zatrzymali się dopiero na granicy nad Zbruczem.

Klęska przyspieszyła rozkład całej armii rosyjskiej i podkopała autorytet Rządu Tymczasowego, który kilka miesięcy później obalili bolszewicy. Pod koniec 1917 roku sztab 11 Armii stał w Płoskirowie. Od stycznia do marca 1918 roku armię zdemobilizowano, a następnie rozwiązano.