TheGreatWar.pl
en
← Wszystkie serie

Seria

Droga do niepodległości

1914–1918 · 18 tekstów · ok. 95 min czytania

Wojna, w której trzy państwa zaborcze stanęły przeciw sobie, po raz pierwszy od rozbiorów uczyniła sprawę polską przedmiotem międzynarodowej rywalizacji. Mocarstwa licytowały się obietnicami: od autonomii pod berłem cara po zjednoczoną i niepodległą Polskę z dostępem do morza. Jesienią 1918 roku, gdy wszystkie trzy mocarstwa zaborcze przegrały wojnę albo się rozpadły, Polacy sami przejęli władzę w Krakowie, Lublinie i Warszawie. Nowe państwo nie miało jednak ani granic, ani uznania mocarstw, a o Lwów i Galicję Wschodnią trzeba było walczyć. Seria prowadzi od odezwy wielkiego księcia Mikołaja przez akt 5 listopada, orędzia Wilsona i Radę Regencyjną po 11 listopada, obronę Lwowa i powstanie wielkopolskie.

1914

  1. 0114 sierpnia 1914Wydarzenie2 minOdezwa wielkiego księcia Mikołaja do PolakówPunkt wyjścia: Rosja obiecuje zjednoczyć ziemie polskie, a sprawa polska staje się przedmiotem licytacji mocarstw.14 sierpnia 1914 naczelny wódz armii rosyjskiej wezwał Polaków do walki z Niemcami, obiecując zjednoczenie ziem polskich pod berłem cara i autonomię.

1916

  1. 025 listopada 1916WydarzenieKluczowe7 minAkt 5 listopadaPaństwa centralne obiecują Polakom państwo, choć tylko „samodzielne”; z tego aktu wyrośnie Rada Regencyjna, która odda władzę Piłsudskiemu.5 listopada 1916 w Warszawie i Lublinie ogłoszono manifest cesarzy Niemiec i Austro-Węgier zapowiadający utworzenie Królestwa Polskiego, bez króla i granic.

1917

  1. 0314 stycznia 1917Wydarzenie5 minPierwsze posiedzenie Tymczasowej Rady StanuPierwsza polska instytucja w okupowanym Królestwie: mianowana i doradcza, ale pierwszy raz od dziesięcioleci przygotowuje po polsku instytucje państwa.14 stycznia 1917 na Zamku Królewskim w Warszawie członkowie Tymczasowej Rady Stanu odebrali nominacje. Marszałkiem został Wacław Niemojowski.
  2. 0422 stycznia 1917Wydarzenie8 minPokój bez zwycięstwaGłos spoza Europy: prezydent USA idzie dalej niż obietnice obu stron wojny i mówi o Polsce zjednoczonej i niepodległej.22 stycznia 1917 Wilson w Senacie wezwał do „pokoju bez zwycięstwa” i ligi dla jego ochrony. Opowiedział się też za zjednoczoną i niepodległą Polską.
  3. 0530 marca 1917WydarzenieKluczowe7 minOdezwa Rządu Tymczasowego do PolakówRosja, która uważała sprawę polską za swoją wewnętrzną, sama uznaje prawo Polski do niepodległości i otwiera drogę zachodnim sojusznikom.30 marca 1917 ogłoszono odezwę Rządu Tymczasowego Rosji, który uznał prawo Polaków do niepodległego państwa, związanego z Rosją sojuszem wojskowym.
  4. 0615 sierpnia 1917Wydarzenie5 minPowstanie Komitetu Narodowego PolskiegoObóz Dmowskiego zyskuje reprezentację w państwach Ententy, pomyślaną jako zalążek rządu odbudowanej Polski.15 sierpnia 1917 w Lozannie powstał Komitet Narodowy Polski z Romanem Dmowskim na czele. Wkrótce przeniósł się do Paryża i zabiegał o uznanie Ententy.
  5. 0727 października 1917Wydarzenie2 minRada Regencyjna obejmuje władzęRegenci obejmują władzę z nadania Berlina i Wiednia, ale ich przysięga nie wspomina ani słowem o mocarstwach okupacyjnych.27 października 1917 regenci złożyli przysięgę w katedrze warszawskiej i objęli urzędowanie na Zamku Królewskim. Patent wrześniowy wszedł w życie.

1918

  1. 088 stycznia 1918WydarzenieKluczowe11 minCzternaście punktów WilsonaTrzynasty punkt czyni niepodległą Polskę z dostępem do morza oficjalnym celem wojny Stanów Zjednoczonych.8 stycznia 1918 Wilson przedstawił Kongresowi czternaście punktów programu pokoju. W trzynastym zażądał niepodległej Polski z dostępem do morza.
  2. 093 czerwca 1918WydarzenieKluczowe5 minDeklaracja wersalskaFrancja, Wielka Brytania i Włochy pierwszy raz wspólnie wpisują zjednoczoną Polskę do warunków przyszłego pokoju.3 czerwca 1918 premierzy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch uznali w Wersalu zjednoczoną i niepodległą Polskę z dostępem do morza za warunek pokoju.
  3. 107 października 1918WydarzenieKluczowe5 minDeklaracja Rady RegencyjnejPierwszy raz od rozbiorów władza na ziemiach polskich ogłasza za cel pełną niepodległość i zaczyna działać bez oglądania się na Berlin i Wiedeń.7 października 1918 Rada Regencyjna w orędziu „Do Narodu Polskiego” ogłosiła wolę utworzenia niepodległej Polski i rozwiązała Radę Stanu.
  4. 1125 października 1918Wydarzenie4 minPrzemówienie Korfantego w ReichstaguZabór pruski zabiera głos: z trybuny Reichstagu Korfanty żąda polskich ziem Rzeszy, a Polacy stamtąd zaczynają liczyć na konferencję pokojową, nie na Berlin.25 października 1918 Wojciech Korfanty zażądał w Reichstagu przyłączenia do Polski Poznańskiego, polskich Prus Zachodnich i Wschodnich oraz Górnego Śląska.
  5. 1231 października 1918WydarzenieKluczowe4 minWyzwolenie KrakowaKraków sam zrzuca obce panowanie w rozpadzie monarchii Habsburgów, zanim o jego losie zdecydowano w Wiedniu, Warszawie czy Paryżu.31 października 1918 polscy żołnierze armii austro-węgierskiej bez jednego strzału rozbroili garnizon Krakowa. Austriacka komenda oddała władzę Polakom.
  6. 131–22 listopada 1918BitwaKluczowe9 minObrona LwowaNiepodległość od pierwszych dni oznacza walkę o granice: Lwów zostaje przy Polsce, ale wojna o Galicję Wschodnią dopiero się zaczyna.1–22 listopada 1918 polscy ochotnicy, w dużej części młodzież, przez trzy tygodnie bronili się we Lwowie przed Ukraińcami, aż z Przemyśla nadeszła odsiecz.
  7. 147 listopada 1918Wydarzenie3 minRząd lubelskiLewica niepodległościowa nie czeka na regentów: w Lublinie powstaje pierwszy rząd, który nazywa swoje państwo republiką.W nocy z 6 na 7 listopada 1918 lewica niepodległościowa powołała w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
  8. 1511 listopada 1918WydarzenieKluczowe5 minOdzyskanie niepodległości przez PolskęSymboliczna data: polska władza przejmuje wojsko w stolicy w dniu, w którym wojna kończy się klęską ostatniego z zaborców.11 listopada 1918 Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem, a Warszawa rozbrajała Niemców. Ten dzień stał się Świętem Niepodległości.
  9. 1614 listopada 1918Wydarzenie2 minRozwiązanie Rady RegencyjnejKoniec regencji: organ powołany przez Berlin i Wiedeń przestaje istnieć, a na czele odradzającego się państwa staje jeden człowiek.14 listopada 1918 regenci rozwiązali Radę Regencyjną i oddali całą władzę zwierzchnią Piłsudskiemu. Piłsudski desygnował tego dnia Daszyńskiego na premiera.
  10. 1714 listopada 1918Wydarzenie3 minPowstanie Naczelnej Rady LudowejZabór pruski zyskuje własną polską władzę, która zamiast powstania chce przejmować prowincję krok po kroku i czekać na rozstrzygnięcie konferencji pokojowej.14 listopada 1918 polscy przywódcy z Poznania wyszli z konspiracji jako Komisariat Naczelnej Rady Ludowej i zwołali na grudzień Sejm Dzielnicowy.
  11. 1827 grudnia 1918 – 16 lutego 1919BitwaKluczowe8 minPowstanie wielkopolskieZamknięcie serii w zaborze pruskim: Polacy przejmują władzę w większej części Wielkopolski, zanim konferencja pokojowa zacznie mówić o granicach.27 grudnia 1918 – 16 lutego 1919 Polacy w pruskiej Prowincji Poznańskiej chwycili za broń i w kilka tygodni opanowali większą część Wielkopolski.