Hazebrouck w I wojnie światowej

Hazebrouck, niewielkie miasto we francuskiej Flandrii między Lille a Saint-Omer, było przez całą wojnę jednym z najważniejszych węzłów kolejowych na tyłach armii brytyjskiej. Schodziły się w nim linie z portów w Calais, Boulogne i Dunkierce, którymi szło zaopatrzenie dla wojsk w łuku Ypres. Od jesieni 1914 do wiosny 1918 roku leżało za frontem, mieściło szpitale i stacje wyładunkowe, a w kwietniu 1918 roku stało się celem niemieckiej ofensywy. Niemcy podeszli wtedy na około 8 kilometrów od miasta, ale go nie zdobyli.

Jesień 1914

W pierwszej połowie października 1914 roku, w czasie wyścigu do morza, po równinie nad Leie (Lys) krążyła niemiecka kawaleria. IV Korpus Kawalerii przeszedł 7 października przez Ypres, a następnego dnia przez Bailleul i ruszył na Hazebrouck. Pod miastem natrafił na francuskie oddziały terytorialne i 9 października zawrócił. Brytyjska kronika wojny zapisała pod tą datą zajęcie miasta przez Niemców, ale źródła nie potwierdzają, by do niego weszli. Korpus kawalerii generała Edmunda Allenby’ego opanował do 11 października linię od Merville do Hazebrouck, napotykając tylko słaby opór.

Przez miasto przechodziła potem armia brytyjska przerzucana znad Aisne. 12 października Brytyjczycy urządzili w miejscowym kolegium szpital polowy, a 19 października między Saint-Omer a Hazebrouck wyładował się ostatni, I Korpus generała Douglasa Haiga, który stąd pomaszerował pod Ypres. 22 października spod Hazebrouck ruszyła na front indyjska Dywizja Lahore, a w lutym 1915 roku na kwaterach na wschód od miasta stanęła dywizja kanadyjska.

Na tyłach frontu (1915–1917)

Od października 1914 do września 1917 roku stacjonowały w Hazebrouck brytyjskie stacje oczyszczania rannych, szpitale polowe, do których trafiali ranni z pobliskiego frontu. W czasie wojny działał tu też obóz robotników chińskich, sprowadzonych do pracy we Francji. Merem był od 1914 roku ksiądz Jules Lemire, deputowany z departamentu Nord, który w lutym 1917 roku został kawalerem Legii Honorowej.

Od jesieni 1917 roku Hazebrouck samo znalazło się pod ogniem. Niemcy ostrzeliwali i bombardowali je z powietrza od września 1917 do września 1918 roku, tak że szpitale nie mogły tam bezpiecznie działać. Mieszkańcy co dzień uciekali w pola przed popołudniowym ostrzałem, a w latach 1917–1918 zniszczona została duża część miasta.

Kwiecień 1918

Już jesienią 1917 roku szef sztabu grupy armii Rupprechta, generał Hermann von Kuhl, proponował wiosenne uderzenie między kanałem La Bassée a Armentières w kierunku Bailleul i Hazebrouck. Po niepowodzeniu operacji Michael Erich Ludendorff wrócił do okrojonej wersji tego planu. 9 kwietnia 1918 roku niemiecka 6 Armia zaczęła bitwę nad Lys, w kilka godzin rozbiła Portugalczyków, a 11 kwietnia zajęła Armentières i Merville. Gdyby Niemcy zdobyli Hazebrouck albo choćby trzymali je pod ogniem, Brytyjczycy musieliby prawdopodobnie oddać cały łuk Ypres.

12 kwietnia zaczęła się bitwa pod Hazebrouck. Niemcy zrobili we froncie wyczerpanych brytyjskich dywizji dwa wyłomy i podeszli na około 8 kilometrów od miasta, a Haig wezwał żołnierzy do walki „plecami do muru”. 13 kwietnia 4 Brygada Gwardii broniła się pod Vieux-Berquin przez cały dzień i została prawie wybita, ale dała czas 1 Dywizji Australijskiej, przewiezionej koleją spod Amiens, na zajęcie linii przed lasem Nieppe. W samym lesie stała już świeża brytyjska 5 Dywizja, ściągnięta z Włoch. 14 i 15 kwietnia niemieckie ataki rozbijały się o tę linię.

Miasto pozostało w rękach brytyjskich, a Niemcy przenieśli wysiłek na północ, na wzgórza Flandrii. 25 kwietnia zdobyli wzgórze Kemmel, ale 29 kwietnia przerwali natarcie. Brytyjska historia oficjalna odrzuca legendy, według których Hazebrouck uratowali Francuzi albo Australijczycy. Australijski historyk oficjalny Charles Bean przyznawał, że niemiecki marsz zatrzymała tu 1 Dywizja Australijska, ale razem z 5 i 33 Dywizją brytyjską.

Lato i jesień 1918

Przez lato Niemcy trzymali płaski klin nad Lys, ostrzeliwany z okolicznych wzgórz. Po klęsce pod Amiens 8 sierpnia zaczęli go opuszczać: 18 sierpnia Brytyjczycy zdobyli grzbiet Outtersteene, 19 sierpnia weszli do Merville, a 30 sierpnia do Bailleul. Front odsunął się od Hazebrouck i we wrześniu i październiku 1918 roku działał tu znów szpital, brytyjski Szpital Czerwonego Krzyża nr 9. Po wojnie miasto odznaczono Krzyżem Wojennym.